Svör sem birt voru í sama mánuði
Hanna spyr:
Ef að fyrirmyndin að jólasveininum er biskup sem hét Nikulás, hvernig breyttist hann þá í rauðklæddan jólasvein?
Kristján Valur Ingólfsson svarar:
Eins og fram kemur í spurningunni er fyrirmynd jólasveinsins heilagur Nikulás sem var biskup í Myra í Litlu-Asíu (nú Tyrkland) á 4.öld. Í hinum kristna heimi var það lengst af kallað svo að það væri heilagur Nikulás sem kæmi með jólagjafirnar. Þegar kom fram á 18. og 19. öld fór þessi uppruni að týnast og má sjá teikningar af ýmsum gerðum jólasveina þegar þar kemur sögu. Á þeim tíma verða líka til hinir íslensku jólasveinar.
Hinn hefðbundni jólasveinn 20. aldarinnar er einskonar tákngerfingur jólagjafanna, gleðinnar og gjafmildinnar. Hann er vingjarnlegur aldraður maður með mikið hvítt skegg, í einskonar kyrtli eða kápu sem er rauð með hvítum bryddingum og hann er með rauða húfu sem fóðruð er er hvítu skinni. Þessi gerð jólasveinsins varð algeng um og eftir 1920.
Sá sem kalla má föður jólaveinsins í þessari mynd er Haddon Hubert „Sunny“ Sundblom (1899 -1976), amerískur listamaður, sonur sænskra innflytjendahjóna. Coca-cola fyrirtækið réði hann til þess að teikna jólasvein til að auglýsa coca-cola fyrir jólin 1931. Sama fyrirtæki hafði reyndar notað jólasvein til að auglýsa fyrir sig um nokkra hríð áður, en það var ekki fyrr en með jólasveini Sundbloms sem auglýsingin sló í gegn. Sagan segir að fyrsta fyrirmynd Sundbloms hafi verið aldraður kók-bílstjóri á eftirlaunum, en þær urðu margar fleiri.
Jólasveinar höfðu verið rauðklæddir áður og með rauða húfu, en það var ekki föst regla.
Engin leið er að fullyrða nokkuð um það hvaðan Sundblom sótti sér fyrirmyndir að klæðnaði jólasveinsins, en það er til nærtæk skýring sem hér fylgir:
Hluti af opinberum klæðnaði páfa allt frá því á 12.öld og fram á þá 19. var rauð silkihúfa (Camauro) fóðruð með hvítu hreysikattarskinni. Hún var opinbert höfuðfat páfanna.
Þegar páfinn birtist utan helgiþjónustunnar bar hann húfu og stuttkápu. (Camauro og mozetta). Aðrir bera einnig slika stuttkápu, en ekki húfuna. Litur stuttkápunnar gefur til kynna hvaða stöðu sá gegnir sem hana ber. Stuttkápa páfa er rauð, nema á páskatímanum þá er hún hvít. Rauða kápan (Mozetta) er hvítbrydduð á vetrum. Hún var var upphaflega kápa af venjulegri sídd, en nú er hún naumast meira en stór kragi sem nær niður á bringu og fram yfir olnboga. Hún er því hér kölluð stuttkápa til samræmis við ítalska orðið mozzo sem gefur henni nafn.
Á 19. öld voru páfar enn að nota þessa húfu, en hættu því svo nema Jóhannes 23 sem tók hana aftur fram í vetrarkuldum og svo gleymdist hún aftur.
Það vakti því nokkuð umtal og eftirtekt þegar núverandi páfi, Benedikt XVI veitti áheyrn þann 21.desember 2005 svo búinn sem myndin sýnir. Svo skömmu fyrir jól hefur hann varla gert það nema að vandlega yfirlögðu ráði!
23/12 2007 · Skoðað 2087 sinnum
Forsíða · Skoða svarflokka · Höfundar · Leit