Góðan daginn,

Að undanförnu hafa verið miklar umræður um stöðu samkynhneigðs fólks innan kirkjunnar, t.a.m. hvort samkynhneigðir eigi rétt á kirkjulegri giftingu (hjónavígsla er varla rétta orðið) í þjóðkirkjunni.

Ég hef tekið eftir því að þeir kirkjunnar menn sem hafa samúð með samkynhneigðum og fallast á sjónarmið þeirra um rétt til kirkjulegrar vígslu hafa látið sig málefnið varða. Aðrir, þ.m.t. Biskup Íslands tjá sig ekkert um efnið sem vekur mér nokkra furðu miðað við umræður í öðrum löndum.

Hver er afstaða þjóðkirkjunnar (sem ég tilheyri) til þessa málefnis? Hvernig túlkar þjóðkirkjan ritninguna að þessu leiti? Er ekki nauðsynlegt að fá fram opinbera umræðu um svo mikilvægt málefni og á ekki þjóðkirkjan að vera þar í fararbroddi? Til að fyrirbyggja misskilning skal tekið fram að ég hef sjálfur ekki ennþá tekið afstöðu í málinu en mun gera það og afstaða mín ræðast e.t.v. af því svari sem ég fæ.

Með fyrirfram þökk og Guð blessi kirkjuna og okkur öll þegar þetta málefni er krufið til mergjar.

Guðmundur

Kæri Guðmundur,

takk fyrir tilskrifið. Þú spyrð þriggja spurninga, nefnilega 1) hver afstaða þjóðkirkjunnar sé til málefnisins, 2) hvernig þjóðkirkjan túlki ritninguna að þessu leyti og 3) hvort ekki sé nauðsynlegt að fá opinbera umræðu um þetta mikilvæga málefni, sem þjóðkirkjan eigi að vera í fararbroddi fyrir.

1) Þjóðkirkjan hefur hingað til gengið út frá þeim skilningi að "hjónaband" sé stofnun tveggja einstaklinga af gagnstæðu kyni. Spurningin um "hjónaband" sem einstaklingar af sama kyni stofna til er einfaldlega ný af nálinni og krefur kirkjuna um að skilgreina og útskýra þá guðfræði hjónabandsins sem hún boðar og kennir. Í þeirri umræðu sem hefur farið fram í kristnum kirkjum um þetta málefni takast á sjónarmið sem byggja á hefðbundinni biblíutúlkun og samlífsguðfræði annars vegar (sem vilja standa vörð um "hjónabandið" sem gagnkynhneigða stofnun) og sjónarmið sem byggjast á viðleitni til að endurskoða guðfræði og boðun kirkjunnar um samlíf manneskjunnar (og vilja sjá "hjónabandið" óháð kyni eða kynlaust).

Í fyrra tilfellinu vega hefðbundin sköpunar- og getnaðarrök þungt þar sem lífið sjálft og sköpunarverkið er talið hvíla á þeirri tilhögun að maðurinn sé skapaður karl og kona og sem slík eigi þau að vera farvegur fyrir framrás lífsins (í getnaði og meðgöngu). Þetta fyrirkomulag er síðan álitið "normatívt" þ.e. segja fyrir um hvernig samlíf fólks EIGI að vera. Í seinna tilfellinu sjáum við að tilgangur hjónabandsins er fundinn staður í öðrum hlutum en getnaði og þungun - svo sem félagslegum tengslum og tilfinningum - og slíkt talið geta átt við sambönd þar sem tveir einstaklingar af sama kyni eiga í hlut.

Í þessari umræðu virðist vera gerður greinarmunur á því hvort talað sé um "hjónaband" samkynhneigðra eða sambúð með hjónabandsígildi. Ég bendi á að engin andstaða hefur verið tjáð af hálfu þjóðkirkjunnar í garð þeirra réttarbóta sem samkynhneigðum hefur áunnist á síðustu árum eða í garð þess lagafrumvarps sem ríkisstjórnin hefur boðað og mun loksins jafna réttarstöðu samkynhneigðra til jafns við aðra þegna þessa lands. Þá hefur kirkjan samþykkt og iðkað fyrirbæn og blessun með fólki sem hefur verið skráð í staðfesta samvist af borgaralegum yfirvöldum (og eins og núverandi lagaumhverfi gerir ráð fyrir). Það er því ekki um að ræða hik eða andstöðu við þá staðreynd að samkynhneigðir séu alvörufólk sem vill alvörusambúð með alvöru maka.

2) Þegar kemur að spurningunni um hvernig þjóðkirkjan túlki ritninguna að þessu leyti þá er því til að svara að það er engan veginn einfalt að draga ályktanir um hjónabandið að þessu leyti út frá því sem stendur í Biblíunni. Það er ljóst að Biblían endurspeglar menningarheim þar sem gagnkynhneigð í ýmsum myndum er efniviður hjónabandsins og það er ljóst að þar er að finna einstaka ritningarstaði sem lýsa kynlífsathöfnum einstaklinga af sama kyni sem síðan eru fordæmdir. En það er líka ljóst að samkynhneigð eins og við lítum hana í dag, sem órofa hluta af einstaklingnum, er ekki til umfjöllunar í þessum ritningartextum. Eftir stendur að það eru afleidd rök af því sem stendur í Biblíunni sem eru notuð BÆÐI til að styðja og hafna "hjónabandi" tveggja af sama kyni.

3) Margir hafa bent á nauðsyn þess að fá opinbera og ábyrga umræðu um samkynhneigð þar sem þögn og yfirklór hefur ríkt um þetta málefni á öllum sviðum samfélagsins. Slík þögn og afneitun hefur aðeins vanlíðan og fordóma í för með sér og því er MIKIÐ í húfi að rjúfa þennan vítahring þagnarinnar. Spurning um hjónabandsskilning þjóðkirkjunnar og hvort hægt sé að breyta honum í þá átt að hjónabandið geti náð yfir einstaklinga af sama kyni er líka mikilvæg frá sjónarhóli margra samkynhneigðra en hún er þó af töluvert öðrum meiði en almenn umræða sem gengur út á að leiðrétta fordóma og aflétta heljarþögn um samkynhneigð sem hefur ríkt í samfélaginu okkar.

Þegar þjóðkirkjan fjallar um hjónabandið snertir það játningu og kenningu kirkjunnar - sem hún á sameiginlega með öðrum kristnum kirkjum. Þess vegna þarf sú spurning að fara eftir þeim kirkjulegu farvegum sem eru fyrir hendi. Það eru m.a. prestastefna og kirkjuþing, þar sem fulltrúar vígðra þjóna kirkjunnar og leikmanna fjalla um innri mál kirkjunnar. Óánægja margra kirkjunnar manna með að löggjafinn taki að sér að skilgreina hvað "hjónabandið" sé út frá sjónarhóli kirkjunnar, eins og umræðan núna ber kem af, stafar fyrst og fremst af þeim skilningi að þetta tvennt eigi að vera aðskilið og að kirkjan eigi sjálf að ráða sínum innri málum en EKKI af sjálfkrafa andstöðu við málstað eða réttindi samkynhneigðra.

Að lokum: um alla þessa liði mætti hafa mun fleiri orð en ég vona að þetta skýri örlítið hvers vegna málin eru rædd í kirkjunni eins og þau eru. Guð blessi þig og leiði alltaf.

Kristín Þórunn Tómasdóttir
héraðsprestur í Kjalarnessprófastsdæmi