Trúin og lífið
Pistlar


Undirsíður

Eftir sama höfund

Skyldir pistlar

Pistlar á trú.is eru birtir undir fullu nafni höfunda og eru á ábyrgð þeirra.



Leita í pistlum

Arnfríður Guðmundsdóttir

Alvöru trúfrelsi

5. júlí 2011

Arnfríður Guðmundsdóttir

Það er margt í samtíma okkar sem gerir tilkall til endurskoðunar á ákvæðum núgildandi stjórnarskrár. Eitt þeirra er trúfrelsisákvæðið. Það er ljóst að hið trúarlega landslag er gjörólíkt nú í upphafi 21. aldarinnar því sem það var þegar ákvæði um trúfrelsi var fyrst sett fram í stjórnarskránni 1874. Þá var trúfrelsisákvæðið fyrst og fremst sett til að tryggja öðrum kristnum trúfélögum sama rétt og evangelísk lúthersk kirkja hafði haft síðan að lútherskur siður komst á hér um miðja 16. öldina. Í upphafi 21. aldarinnar eru aðstæður allt aðrar. Ekki aðeins hefur margbreytileiki meðal kristinna trúfélaga aukist til muna á síðustu áratugum, heldur fjölgar nú jafnt og þétt fylgjendum annarra trúarbragða, sem og þeim sem mynda félög á forsendum trúleysis.

Forsendan fyrir því að ólíkir trúar- og lífsskoðunarhópar njóti virðingar og skilnings í samfélagi okkar og sýni að sama skapi virðingu og skilning þeim sem eru annarrar skoðunar eða trúar, er að það ríki fullt trúfrelsi í samfélaginu. Við siglum nú hratt inn í meiri fjölbreytileika í samfélagi okkar en við höfum áður þekkt. Trúarleg fjölhyggja er eitt af einkennum okkar samfélags, þrátt fyrir að stærstur hluti þjóðar okkar tilheyri ennþá kristinni kirkju. Það er sannfæring mín að það sé skylda meirihlutans að standa vörð um réttindi þeirra sem tilheyra minnihlutahópum samfélagsins. Þýski guðfræðingurinn Hans Küng hefur tekið svo sterkt til orða að segja það forsendu fyrir friði í heiminum að það ríki friður á milli ólíkra trúarhópa. Það vantar enn þá talsvert upp á það í okkar samfélagi að öll trúfélög sitji við sama borð. Nægir þar að nefna margra ára bið múslima á Íslandi eftir því að fá úthlutað lóð fyrir mosku.

Margt bendir til þess að trú og trúariðkun muni gegna stærra og viðameira hlutverki í heiminum á nýrri öld. Sekulariseringin sem var svo áberandi í hinu vestræna samfélagi á síðustu öld hefur eignast harðan keppinaut, þar sem fólk gerir auknar kröfur um að njóta frelsis til að iðka trú sína í hinu opinbera rými sem og á einkavettvangi.

Virðing fyrir þeim sem hugsa öðruvísi og deila ekki sömu trúarsannfæringu er mikilvæg forsenda fyrir því að það ríki friður og sátt í samfélagi okkar. Franska leiðin, þar sem trúariðkunin hefur verið hrakin út af hinu opinbera sviði, leyfir ekki slíka virðingu. Að mínu mati er það mikilvægt að virðing fyrir ólíkum trúarskoðunum sé til staðar hjá þeim sem sjálfir hafna allri trú. Að sama skapi þarf að ríkja full virðing hjá þeim sem tilheyra trúfélögum í garð þeirra sem velja leið trúleysins. Þess vegna tel ég mikilvægt að stjórnvöld veiti ekki aðeins trúfélögum vernd heldur einnig lífsskoðunarfélögum. Lífsskoðunarfélög eiga sér langa hefð í Noregi og margt getum við lært af norðmönnum í þessu tilliti. Það þarf að sjálfsögðu að skilgreina hvað felst í hugtakinu lífsskoðunarfélag en nú þegar er löggjafinn búinn að taka fyrsta skrefið, en í 1. gr. laga um skráð trúfélög sem tóku gildi árið 2000 segir m.a. :

Rétt eiga menn á að stofna trúfélög og iðka trú sína í samræmi við sannfæringu hvers og eins. Eigi má þó fremja neitt sem er gagnstætt góðu siðferði og allsherjarreglu. Á sama hátt eiga menn rétt á að stofna félög um hvers konar kenningar og lífsskoðanir, þ.m.t. um trúleysi.

Það heyrir til nýmæla í endurskoðuðum mannréttindakafla Stjórnarskrárinnar að telja trúfrelsi til mannréttinda. Í því felst viðurkenning á mikilvægi trúar- og lífsskoðana í lífi hvers og eins. Jafnframt er vernd skráðra trúfélaga og lífsskoðunarfélaga árétting á jafnræðisreglunni í upphafi nýs mannréttindakafla. Þetta er breyting sem ég tel tvímælalaust mikilvæga fyrir mannréttindakaflann í heild sinni.

Um höfundinn



5 viðbrögð við “Alvöru trúfrelsi”

  1. Pétur Björgvin Þorsteinsson skrifar:

    Kærar þakkir fyrir þennan pistil. Ég vil sérstaklega taka undir þar sem þú segir:

    Þess vegna tel ég mikilvægt að stjórnvöld veiti ekki aðeins trúfélögum vernd heldur einnig lífsskoðunarfélögum.

    Hér er ég þér hjartanlega sammála og myndi vilja bæta við (þó það eigi nú kannski ekki heima í stjórnarskrá) mikilvægi þess að leitað verði leiða til að efla samtalið á milli ólíkra lífsskoðunarfélaga og trúfélaga. Markmið slíks samtals væri að draga úr fordómum og auka samstöðu í samfélaginu.

  2. Hjalti Rúnar Ómarsson skrifar:

    Það vantar enn þá talsvert upp á það í okkar samfélagi að öll trúfélög sitji við sama borð.

    Það er gaman að sjá að þetta er talið gott markmið.

    Jafnframt er vernd skráðra trúfélaga og lífsskoðunarfélaga árétting á jafnræðisreglunni í upphafi nýs mannréttindakafla.

    Til hvers vísar þessi “vernd” eiginlega? Hvað þýðir það eiginlega þegar það segir að stjórnvöld eigi að “vernda” skráð trúfélög og lífsskoðunarfélög?

  3. Glódís Karin E. Hannesdóttir skrifar:

    Hver er “allsherjar” reglan og hvað er “gott siðferði” ?

  4. Hjalti Hugason skrifar:

    Takk fyrir pistilinn Arnfríður!

    Góð spurning Glódís! Vissulega er teygjanlegt hvað felist í allsherjarreglu og góðu siðferði. Það sem er átt við með þessu mjög svo 19. aldarlega orðalagi er þó að ekki má undir yfirskini trúar brjóta gegn lögum samfélagsins, almennum hegningarlögum eða þess vegna öðrum lögum eins og t.d. hjúskaparlögunum.

    Skynsamlegt væri að orða þetta á einhvern þann hátt sem skilst á 21. öldinni!

  5. Arnfríður Guðmundsdóttir skrifar:

    Bestu þakkir fyrir þessi viðbrögð og takk Hjalti fyrir að svara spurningunni hennar Glódísar. Varðandi allsherjarregluna og góða siðferðið, þá vil ég benda á að það er vilji fyrir því í nefnd A í stjórnlagaráði, sem fjallar um mannréttindakaflann, að fella niður þessi hugtök og nota skiljanlegri og nútímalegri hugtök. Lögfræðingar hafa hins vegar bent á mikilvægi þess að hafa allsherjarregluna inni og hún er því aftur komin inn á tveimur stöðum í kaflanum, en siðferðið er ennþá úti.

    Gott að heyra viðbrögð Péturs og Hjalta Rúnars. Það er vissulega brýnt að samræðan eigi sér stað, en það er ekki eitthvað sem skrifað verður inn í stjórnarskrá (kannski því miður!) Varðandi “verndina” þá þarf löggjafinn að útfæra hvað hún felur í sér, en það sem þarf að mínu viti að tryggja með stjórnarskrárákvæði er að verndin sé hin sama fyrir öll trúfélög og lífsskoðunarfélög.

Allur réttur áskilinn © 2000-2018 Höfundar og þjóðkirkjan. Flettingar 2969.


Pistlar
Postilla
Almanak
Spurningar