Trúin og lífið
Lífið og tilveran

Eftir sama höfund

Skyldar færslur



Leita

Óskar Hafsteinn Óskarsson

Sköpunarverkið á förnum vegi

Ég er á skrifstofunni, sit við tölvuna og þrái að komast í sumarfrí. Dreyminn horfi ég út um gluggann. Játning liggur fyrir.
Drottinn, Guð vor, hversu dýrlegt er nafn þitt um alla jörðina!

Þegar ég horfi yfir spegilsléttan Eyjafjörðinn, Vaðlaheiðina, náttúruna allt um kring,„hvað er þá maðurinn þess, að þú minnist hans og mannsins barn að þú vitjir þess?“

Drottinn, Guð vor, hversu dýrlegt er nafn þitt um alla jörðina!

Upphaf á sumarfríi

Það var hestaferð um hálendið sem markaði upphaf sumarfrísins. Alveg hreint magnað að ríða um hálendið, ósnortin náttúran snertir við strengjum. Það tekur tíma að venjast fríinu en eftir tveggja daga veru í óbyggðum er eins og maður verði hluti af náttúrunni. Upplifunin er einstök. Áður en ákvarðanir eru teknar um að mannshöndin fái að raska viðlíka ósnortnum víðernum er óhjákvæmilegt að upplifunin sé reiknuð inn í dæmið. Gígawattstundir og unaðsstundir takast á. Ég er alltaf að verða sannfærðari og sannfærðari um að verðmætið er margfalt meira í hinum síðarnefndu. Hugsa sér allar unaðsstundirnar sem búið er að ýta burt og bráðum sökkva á svæðinu í kringum Kárahnjúka. En gert er gert. Mistök eru til að læra af þeim en landið til að njóta þess. Í upphafi skapaði Guð og hann fól manneskjunni að yrkja og gæta jarðarinnar. Flóknara er það nú ekki.

Á leið til London

Ég er einn af þeim sem lúsles dagblöðin þegar ég kemst í flugvél. Á leiðinni til London nú í sumar las ég athyglisverða fréttaskýringu um lífræna ræktun. Rætt var við norskan sérfræðing sem var í heimsókn hér á landi. Þar kemur fram að hlutfall vottaðs nytjalands í lífrænni ræktun er 0,3 % á Íslandi en til samanburðar má benda á að þetta hlutfall er tífalt hærra í Noregi og svo þarf að fimmtíufalda töluna til að ná Svíum. Þetta kom mér verulega á óvart. Augljóst er að hér höfum við Íslendingar sofið á verðinum og skákað í því skjólinu að landið okkar sé svo hreint og ómengað að óþarft sé að sinna lífrænni ræktun. Þessum sjónarmiðum varar norski sérfræðingurinn við og talar þar af reynslu frá heimalandinu. Þegar fram líða stundir er ekki ólíklegt að neytandinn geri kröfu um að vita hvar varan sé ræktuð og hvernig hún er framleidd. Auknar kröfur neytenda um heilnæmar matvörur og vaxandi umhverfis- og heilsufarsvandamál, m.a. vegna eiturefnanotkunar, kalla á að lífræn ræktun fái aukna athygli meðal þjóðanna. Möguleikar Íslands á þessu sviði eru ótvíræðir. Að lifa í sátt við náttúruna hlýtur að vera eftirsóknarvert og beinlínis heilög skylda okkar. Að nýta og njóta þannig að komandi kynslóðir megi einnig nýta og njóta. Þetta heitir að yrkja og gæta jarðarinnar eins og það er orðað svo snilldarlega í sköpunarsögunni.

Erfðabreytt tilvera

Í framhaldi af lífrænum pælingum fór ég að kynna mér umræður um erfðabreytt matvæli. Óhikað hefur því verið haldið fram að erfðabreytingar í lífríkinu séu nákvæmlega það sama og kynbætur. Hið síðarnefnda er eitthvað sem fylgt hefur mannkyni alveg frá öndverðu og flestir telja hluta af eðlilegri þróun og framvindu. Erfðabreytingar eru hins vegar árás inn í innsta eðli lífríkisins. Þegar farið er að gramsa í genamengjum þá er um að ræða róttækt inngrip mannsins í lífsins leyndardóma með algjörlega ófyrirséðum afleiðingum. Verður raunar ekki betur séð en manneskjan setji sig þar í hlutverk skaparans. Guð varð vissulega maður en ekki öfugt. Nýjustu uppgötvanir í vísindum breyta engu þar um.

Erfðabreytingar eru gerðar m.a. undir því yfirskini að auka framleiðslu og minnka eiturefnanotkun. Þær takmörkuðu rannsóknir sem liggja fyrir benda þó ótvírætt til þess að hér þurfi að stíga varlega til jarðar. Áhrif erfðabreyttra matvæla liggja ekki fyrir, m.a. vegna þess að hagsmunaaðliar hafa komið í veg fyrir að matvælin séu sérstaklega merkt.

Á meðan ríki í Evrópu vakna til lífsins um mikilvægi þess að loka löndum sínum fyrir erfðabreyttum matvælum og ræktun á því sviði virðist svefnhöfgi yfir Íslendingum. Tilraunir með erfðabreytta ræktun eru þegar hafnar hér á landi og erfðabreytt matvæli eru ómerkt í verslunum.

Líkust Kristi

Nú síðsumars tók ég þátt í brúðkaupi í Einarsstaðakirkju í Reykjadal. Yndislegar þessar gömlu sveitakirkjur. Nándin er eitthvað svo mikil. Maður kemst í tengsl við upprunan með grösin, bæina og skepnurnar út um gluggann. Og svo þessi ótrúlega altaristafla. Hinn merki bóndi og athafnamaður Jón heitinn á Laxamýri sagði að Kristsmyndin í Einarsstaðakirkju væri líkust Kristi sjálfum af þeim altarismyndum sem hann hafði séð. Ég er eiginlega sammála honum.

Hvarvetna verður sköpunarverkið á vegi manns. Margs er að njóta en um leið er svo margt að varast. Skammtímahagsmunir eru verstu óvinir náttúrunnar. Erfðabreytt land og örum skorið er harla lítils virði. Það verður hlegið út af borðinu, eins og stundum er sagt. Hvaða stefnu íslensk þjóð velur í umhverfismálum og náttúruvernd er eitthvert stærsta viðfangsefni samtímans. Guðfræðin á erindi inn í þá umræðu. Leiðin er vissulega vandrötuð. Sköpunarsagan og altaristaflan í Einarsstaðakirkju eru leiðarvísar. Að yrkja og gæta, vera sem líkust Kristi.

Ég er á skrifstofunni, sit við tölvuna og þrái að komast út í haustfegurðina. Dreyminn horfi ég út um gluggann. Haustlitirnir í Vaðlaheiðinni blasa við. Ég játa, enn um sinn.

Drottinn, Guð vor, hversu dýrlegt er nafn þitt um alla jörðina!

Um höfundinn



3 viðbrögð við “Sköpunarverkið á förnum vegi”

  1. Guðmundur Guðmundsson skrifar:

    Þessi pistill lýsir mikilli fáfræði og fordómum höfundar gagnvart viðfangsefninu. Lífræn ræktun er allra góðra gjalda verð, en hún er langt því frá að vera fullnægjandi til að anna fæðuþörf mannkyns. Það er ákaflega guðfræðileg nálgun að samþykkja hefðbundnar kynbætur á búfénaði og nytjaplöntum vegna þess að það “… er eitthvað sem fylgt hefur mannkyni alveg frá öndverðu og flestir telja hluta af eðlilegri þróun og framvindu”, en finna nútíma líftækni allt til foráttu með þeirri ódýru afgreiðslu að það sé “… róttækt inngrip mannsins í lífsins leyndardóma með algjörlega ófyrirséðum afleiðingum”. Það er sem sagt í lagi að hjakka í sama gamla farinu, en nútíma tækni er ekki Guði þóknanleg. Ef þetta er innlegg guðfræðinnar í umhverfismál og náttúruvernd er ég hræddur um að slíkt verði “… hlegið út af borðinu” ef ekki verður slakað á fordómunum.

  2. Carlos skrifar:

    Eitt af undirstöðum vistvæns landbúnaðar er að gera landbúnaðinn sjálfbæran, að sóa ekki og að bera ekki á nema það sem til fellur, að eitra ekki, menga ekki. Skiptir það ekki máli? Grænþörungar, aldir á nítrötum og öðrum áburðarefnum drepa stór svæði sjávar m.þ.a. taka upp allt súrefni (sjá t.d. dauð svæði Mexíkóflóa. Það er m.ö.o. hægt að hlæja dauðahlátur yfir “skammsýni” vistvænna framleiðsluaðferða matvæla, meðan lausnir iðnvæddrar framleiðslu ganga á vistkerfið þannig að það hættir að vera lífvænlegt.

    Guðfræði sem ekki lítur gagnrýnum augum á framleiðsluhætti okkar tíma er blind á öðru auga.

  3. Óskar Hafsteinn Óskarsson skrifar:

    Lífræn ræktun hefur gengið vel hjá þeim sem reynt hafa hér á landi og eftirspurnin eftir framleiðslunni er gríðarleg. Þegar rætt er um fæðuþörf mannkyns ber að hafa í huga að hungursneyð í heiminum stafar ekki af fæðuskorti um það vitna fjöldi hjálparstofnanna. Lífræn ræktun er svar nútímans við margáttuðum vandamálum sem landbúnaður hefur átt við að etja síðustu áratugi. Og furðu sætir hve Ísland er aftarlega á merinni á þessu sviði í samanburði við nágrannalöndin. Fullyrðingar um að ég finni nútíma líftækni allt til foráttu og að nútíma tækni sé ekki Guði þóknanleg eru úr lausu lofti gripnar. Á meðan mjög takmarkaðar rannsóknir liggja fyrir um áhrif erfðabreytinga á lífríki og heilsu manna stendur skoðun mín óhögguð að um sé að ræða ,,róttækt inngrip mannsins í lífsins leyndardóma með ófyrirséðum afleiðingum”. Og hvers vegna skyldu nágrannaríki okkar, eitt af öðru, vera farin að loka löndum sínum fyrir erfðabreyttum lífverum? Er það kannski vegna mikillar fáfræði og fordóma heimamanna?
    Full þörf er á frekari rannsóknum á erfðabreytingum, áhrifum þeirra og möguleikum, og vel kann að vera að þar leynist aðferðir sem hægt sé að nota mannkyni til hagsbóta á einhverjum sviðum. En að sleppa erfðabreyttum lífverum út í náttúrunna án haldgóðra rannsókna er ábyrgðarlaust. Að vilja stíga varlega til jarðar þegar kemur að því að hagnýta nýjustu rannsóknir í líftækni kunna sumir að kalla fordóma og telja hlægilegt og verður þá svo að vera.

Allur réttur áskilinn © 2000-2006 Þjóðkirkjan. Flettingar 3553.


Pistlar
Postilla
Almanak
Spurningar