Sem Guðmóðir 10 ára frænku minnar hef ég áhyggjur af heimilis-aðstæðum og velferð hennar.

Ég man ekki alveg hversu hlutverk mitt nær langt með að benda á að hennar hamingja og heilbrigði sé í hættu.

Hvaða hlutverk hefur skírnarvotturinn annað en að leiða í trúnni og vera hennar vinur og aðstoð?

Þakka þér fyrir þessa spurningu.

Hún ber skýr merki þess, hve vænt þér þykir um þessa litlu stúlku og hversu mjög þú berð hag hennar fyrir brjósti. Það er í mínum huga augljóst að þú skynjar tengslin við hana sterkt sem guðmóðir hennar og frænka. Það hlýtur að vera gott fyrir ykkur báðar. Hlutverk guðfeðgina er sannarlega mikilvægt, en ef til vill hefur það nú á dögum ekki verið tekið eins alvarlega og ástæða væri til. Ég vil leitast við að svara spurningu þinni af bestu getu og eins mikilli hreinskilni og mér er unnt. Þó finn ég til vanmáttar í því, vegna þess að einfalt svar verður hugsanlega ekki fullnægjandi, en ítarlegt svar getur hins vegar leitt mann frá kjarna málsins.

Mestu skiptir í augnablikinu að þú berð þennan hug til stúlkunnar. Ekki aðeins fyrir þig, heldur sérstaklega fyrir hana. Spurningu þinni svarar þú að nokkru leyti sjálf. Hlutverk guðfeðgina er fyrst og fremst að vera eins konar andlegur stuðningsaðili barnsins og reyndar ávallt, meðan bæði lifa, skírnarþeginn og skírnarvotturinn. Það er mikill styrkur fyrir lítið barn að vita af því, að einhver lætur sig þannig varða heill og velferð þess, aðrir en foreldrarnir. Sumir eiga auk þess ekki báða foreldra eða njóta ekki samvistar við þá af einhverjum ástæðum. En það eru mörg dæmi þess, að þegar barn vex úr grasi, leitar það til guðfeðgina sinna, í vissum tilvikum, um ráðleggingar og samræður, sem það kýs frekar að ræða við þau, en foreldra sína. Þá er það e.k. vinasamband. En til þess að það geti orðið, þurfa að hafa komist á góð tengsl áður. Þess vegna held ég að æskilegt sé, að börn viti strax, hver séu guðfeðgin þeirra og að í þeim sé að finna bakhjarl, þegar eitthvað bjátar á. Í framkvæmdinni, eins og hún er í dag, tíðkast það þó ekki nógu oft.

Þú veltir upp mjög þýðingarmikilli spurningu. Ég skil hana svo, að þú viljir geta lagt stúlkunni lið, en eigir hugsanlega ekki greiðan aðgang að henni. Einnig getur verið að þér finnist þú vera með óþarfa hnýsni eða afskiptasemi, ef þú gerir það. Sjálfsagt hefur þú í huga að foreldrarétturinn er mjög sterkur (og sem betur fer er hann það). En þegar eitthvað bjátar á vandast málið og ekki síður, þegar sú staða kemur upp, að barnið líður vegna afrækslu, ofbeldis eða annarra alvarlegra ástæðna. Þá er erfitt að horfa upp á það aðgerðarlaus. Lagalega séð er skylda þín sem guðmóðir barnsins engin. Ef þú telur að meðferð barnsins brjóti í bága við ákvæði barnaverndarlaganna um misnotkun, þá hefur þú almenna skyldu sem borgari þessa lands, að upplýsa um málið. Vandinn hér er sá að finna leið til þess að verða barninu að liði, án þess að það brjóti gegn friðhelgi heimilisins, foreldraréttinum eða þeim mörkum, sem við setjum almennt um afskipti af annarra manna börnum. Rétt er þó að minna sig á, að sem guðmóðir barnsins hefur þú sérstaklega verið valin til þess hlutverks. Það hlutverk er andlegs eðlis og siðferðislegs, sem þýðir þá á venjulegu máli, að þú tekur að þér að auðsýna því umhyggju þína og kærleika, eftir því sem þér er unnt. Þú hugsar vel til þess, þú biður fyrir barninu, kennir því hugsanlega bænir og þú gefur því jafnvel gjafir, andlegar og veraldlegar. Síðan geta samskipti ykkar þróast og orðið góð vinátta tveggja þroskaðra einstaklinga.

Í þessu umrædda tilfelli er mikilvægt að fara varlega. Ef þú gengur of hart til verks, gæti það lokað á þann möguleika, að þú fáir haft jákvæð áhrif á gang málanna fyrir barninu. Besta leiðin að hverju barni er auðvitað í gegn um foreldra þess. Ef þér finnst sú leið lokuð, átt þú ekki margra kosta völ, nema með því að trúa einhverjum fyrir máli þínu og leita þannig hjálpar. En þá er líka mikilvægt að velja þann fulltrúa vel.

Þess vegna er ráð mitt þetta: 1) Þú skalt biðja Guð að veita þér styrk og visku til þess að hugsa um þetta mál og finna því farveg, barninu til góðs. 2) Treystu á mátt fyrirbænarinnar með því að biðja fyrir barninu, foreldrum þess og fjölskyldu. 3) Ef hugur þinn og samviska segir svo, skaltu leita til einhvers aðila, sem þú treystir, bera málið þar upp og leita ráða. Góðar samræður með traustum vini, en sérstaklega með einhverjum góðum sérfræðingi, kennara, sálfræðingi, presti, félagsráðgjafa, geta orðið mikilvæg skref í átt til hjálpar. Spurning þín er reyndar í mínum huga merki þess, að þú sért stödd á þeirri slóð. Best væri því, að hitta einhvern, augliti til auglitis, og ræða þetta mál. Velferð barnsins er sannarlega mikilvægt, en okkur ber að auðsýna varúð í allri framgöngu slíkra mála. Allt sem er gert í því efni skal vera í kærleika gert.

Umræða um guðfeðgin og hlutverk þeirra er annars mál, sem gjarnan mætti taka sérstaklega upp innan kirkjunnar. Athyglisvert er að orðið ‘guðfeðgin’ er upprunalegra orð en ‘foreldrar’ um móður og föður barns. Þannig breytist tungumálið og svo margt annað innan samfélagsins, sem auðvitað eru í stöðugri þróun. En upprunalega voru guðfeðgin valin til þess að vera börnunuim andlegur styrkur og einhvers konar öryggi, ef eitthvað bar út af í lífi, heilsu og velferð foreldranna. Guðfeðgin höfðu því þá stöðu, sem segja má að amman og afinn hafi almennt í dag. En við lifum líka lengur og betur en áður. Þess vegna viljum við líka að ekkert barn þurfi að þjást vegna vanhirðu. Ég óska þér alls góðs í þínum góða vilja og mikilvægu viðleitni.

Með bestu kveðjum,
Birgir Ásgeirsson.