Ég las í 24stundum grein þín um Gabríel erkiengil og það vakti áhuga minn um engla alheimsins, ef þannig má að orði komast. Mig langar til að vita, hverjir voru í hvaða flokki engla, t.d. hverjir voru kerúbar, eða hásæti, herradómar o.s.fv.

Ég hef áhuga á að vita meira um Úríel engil ljóss og þekkingar, sérstaklega þar sem hann er verndari jarðar.

Ennfremur langar mig til að vita meir um Rafael þann er linar þrautir manna. Hvort hann hafi gengið undir öðrum nöfnum.

Eru til einhver rit (skrif) um þessa tvo á íslensku?
Og þá líka um flokkana?

Komdu sæl, Jenný. Hér koma nokkur orð við spurningum þínum.

Stéttir englanna

Stéttir eða gerðir englanna eru margskonar. Í síðgyðingdóminum var farið að tala um níu flokka, eftir virðingarröð, sem oftast var þessi: efst voru serafar, þá kerúbar, síðan hásæti eða trónar, og eftir það herradómar, dyggðir, tignir, máttarvöld, erkienglar og loks englar. Kristnin erfði þessa röðun, og er hún komin í núverandi form á 5. eða 6. öld.

Serafar eru næst hásæti Guðs og lofa hann þar og tigna, syngjandi dýrðaróð kærleikans. Í spádómsbók Jesaja (6: 1-4) er þeim lýst: „Árið sem Ússía konungur andaðist sá ég Drottin sitjandi á háum og gnæfandi veldistóli, og slóði skikkju hans fyllti helgidóminn. Umhverfis hann stóðu serafar. Hafði hver þeirra sex vængi. Með tveimur huldu þeir ásjónur sínar, með tveimur huldu þeir fætur sína og með tveimur flugu þeir. Og þeir kölluðu hver til annars og sögðu: „Heilagur, heilagur, heilagur er Drottinn allsherjar, öll jörðin er full af hans dýrð.“ Við raust þeirra, er þeir kölluðu, skulfu undirstöður þröskuldanna og húsið varð fullt af reyk.“
Kerúbar standa vörð um hásætið og einnig lífsins tré í Paradís. Óður þeirra er viska og speki. Þeir hafa tvo, fjóra eða sex vængi, stundum þakta augum. Gulldrifnar myndir þeirra skreyttu náðarstólinn í musterinu, í hinu allra helgasta, sáttmálsörkina, kistuna þar sem boðorðatöflurnar voru geymdar, og einnig fortjald þess (2. Kroníkubók 3: 14). Hjá spámanninum Esekíel (1: 4-28) er að finna stórbrotnar lýsingar á kerúbunum.

Hásæti eða trónar, eða stólar, eins og þeir eru nefndir í Íslensku hómilíubókinni, frá því um 1200, standa umhverfis hásæti Drottins. Þeir eru herskarar engla, gjarnan lýst sem vængjuðum hjólum (sbr. Esekíel 1: 16-17); ef þeir eru sýndir í mannsmynd eru þeir hafðir í bænastellingu og með ríkisepli og veldissprota, eins og konungar. Þeir eru í hvítum kyrtlum og með græna stólu, oft með gyllta linda um sig miðja. Vængir þeirra eru oft sýndir alþaktir augum.

Herradómar voru álitnir farvegur guðlegrar miskunnar, en dyggðir tengjast oft hetjum trúarinnar og þeim öðrum sem eiga í hinni góðu baráttu í þágu Guðs. Tignirnar eru í framvarðarsveit ljóssins gegn myrkrinu; hlutverk þeirra er að vinna kraftaverk á jörðu. Einkenni þeirra er stafur, með ríkisepli á endanum.

Máttarvöld ríkja yfir jörð, vatni, lofti og eldi, og eiga að halda illum öflum í skefjum; þau eru verndarar þjóðanna.

Erkienglar eru gjarnan nefndir fjórir; það eru Gabríel, Mikael, Rafael og Úríel. Um þá hef ég ritað áður hér og læt nægja að benda á það skrif, rúmsins vegna.

Neðsta stéttin, englar, hefur svo inni að geyma aðrar ljósverur himinsins, ósýnilega verndara á hinum ýmsu stundum.

Úríel erkiengill
Úríel er ekki nafngreindur í Biblíunni og er frekar lítið þekktur í veröld kristinna yfirleitt, en á hann er töluvert minnst í gyðinglegum textum. Þar er helst að nefna Enoksbók, eitt af psevdepígrafísku opinberunarritum Gamla testamentisins, frá 2. öld f.Kr., sem ég hef áður getið hér. Þar eru fjórir erkienglar greinilega mestir, en þó talað um sjö alls. Úríel (Súríel) er þar fremstur og æðstur. Hann fylgir og leiðbeinir Enok um svið himnanna, en ræður annars yfir Tartarus, dánarheimum.
Einnig birtist hann í 2. Esrabók, apókrýfuriti af meiði opinberunarbókmennta, sem talið er vera frá lokum 1. aldar e.Kr. Þar er Úríel sendur af himni til Esra spámanns, að leysa úr ýmsum spurningum hans varðandi lífið og tilveruna.

Úríel er prins ljóssins og þekkingarinnar. Sumir vilja meina, að hann sé einn þeirra engla sem hjálpuðu til við að jarða Adam og Abel í Paradís, leiddi Abraham út úr borginni Úr í Kaldeu, varaði Nóa og fólk hans við aðsteðjandi flóði, réðst á Móse vegna umskurnarmáls tengt syninum Gersóm, aðgætti dyr húsa í Egyptalandi eftir tíundu pláguna, sem engill dauðans, laust 185.000 manns í herbúðum Sanheríbs Assýríukonungs um nótt og bjargaði þannig Jerúsalemborg, sem verið hafði umsetin af þeim óvini. Jafnframt hermir gömul sögn, að það hafi verið Úríel sem eftir upprisu Krists birtist lærisveinunum á veginum til Emmaus í gervi meistarans. Og fleira er honum eignað af líkum toga. Sennilega er þar kunnust frásagan af Jakobsglímunni, en þeim atburði er svo lýst í 1. Mósebók, 32. kafla: […] Jakob lagði af stað um nóttina og tók báðar konur sínar og báðar ambáttir sínar og ellefu sonu sína og fór yfir Jabbok á vaðinu. Og hann tók þau og fór með þau yfir ána. Og hann fór yfir um með allt, sem hann átti. Jakob varð einn eftir, og maður nokkur glímdi við hann, uns dagsbrún rann upp. Og er hann sá, að hann gat ekki fellt hann, laust hann hann á mjöðmina, svo að Jakob gekk úr augnakörlunum, er hann glímdi við hann. Þá mælti hinn: „Slepptu mér, því að nú rennur upp dagsbrún.“ En hann svaraði: „Ég sleppi þér ekki, nema þú blessir mig.“ Þá sagði hann við hann: „Hvað heitir þú?“ Hann svaraði: „Jakob.“ Þá mælti hann: „Eigi skalt þú lengur Jakob heita, heldur Ísrael, því að þú hefir glímt við Guð og menn og fengið sigur.“ Og Jakob spurði hann og mælti: „Seg mér heiti þitt.“ En hann svaraði: „Hvers vegna spyr þú mig að heiti?“ Og hann blessaði hann þar. Og Jakob nefndi þennan stað Peníel, „því að ég hefi,“ kvað hann, „séð Guð augliti til auglitis og þó haldið lífi.“ Og er hann fór frá Penúel [annar ritháttur staðarheitisins], rann sólin upp. Var hann þá haltur í mjöðminni. Fyrir því eta Ísraelsmenn allt til þessa dags ekki sinina, sem er ofan á augnakarlinum, því að hann hitti mjöðm Jakobs þar sem sinin er undir.“

Oft er Úríel lýst sem köldum og hörðum að eðli, ströngum og miskunnarlausum, eins og t.a.m. í Opinberun Péturs, psevdepígrafísku riti frá því snemma á 2. öld e.Kr, þar sem hann er engill iðrunarinnar, án nokkurrar vorkunnar í garð syndarans. Í Gyðingdómi er hann tengdur eldingum og landskjálftum.

Í yngri heimildum er Úríel stundum nefndur Phanúel, sem merkir „andlit Guðs“ (sbr. Penúel, hér á undan), og tengdur líka eða ruglað saman við Ísrafíl, Jehóel, Jeremíel, Núríel, Rúrúel, Saríel, Úrýan og Vretíl og aðra slíka. Er hann þar verndari jarðarinnar, og sér best allra engla, með haukfrá augu. Á Úríel að hafa gefið mannkyninu Kabbala (leynilegt, trúarheimspekilegt kenningakerfi frá miðöldum, byggt á dulspekilegri túlkun ritningarinnar, m.a. tölugildi bókstafa), og er því líka engill mystíkurinnar; aðrir segja raunar að þetta hafi verið erkiengillinn Metatron. Hann er stundum, eins og líka Gabríel og Rafael, talinn vera kerúbi (næstefsta stétt engla), með sverð á lofti við hlið Edengarðs, og jafnvel serafi (næst hásæti Guðs, efsta stéttin).

Á kirkjuþingi árið 745 var Úríel gerður brottrækur úr englaher kristindómsins, eflaust vegna hinna ómjúku eiginleika sinna, en var tekinn í sátt og fékk uppreisn æru er tímar liðu.
Hann er mun sjaldséðari á málverkum fyrri alda en hinir erkienglarnir þrír. En einkenni hans þar eru m.a. bók(rolla), sem á að tákna hlutverk engilsins sem ráðanda eða túlkanda spádóma, og eldur upp úr opinni hönd, auk vopnsins sem áður er nefnt. Á síðustu áratugum hefur Úríel verið að koma meir fram á sjónarsviðið.

Minningardagur hans er 29. september, þ.e. á Mikjálsmessu og allra engla. Nafn hans er sagt merkja "ljós Guðs" eða "eldur Guðs".

Rafael erkiengill
Á Rafael er ekki minnst beinum orðum í þeirri útgáfu Heilagrar ritningar sem Íslendingar notuðu á 20. öld. Ástæðan er sú, að aðal heimild um þann erkiengil er Tobítsbók, sem er eitt apókrýfurita Gamla testamentisins og er í nýju Biblíunni okkar, sem út kom í fyrra.

Tobítsbók var rituð á grísku, hebresku eða amameisku u.þ.b. 175 f.Kr. og greinir frá því, að Rafael er sendur til jarðar eftir bænir góðs fólks, annars vegar að lækna Tobít Tóbíelsson nokkurn af blindu, en hann var af kynkvísl Naftalí er sagt þar, og hins vegar að hjálpa Söru Ragúelsdóttur í Ekbatana í Medíu í baráttu hennar við illan anda, Asmódeus, og að gefa hana svo Tobíasi Tobítssyni að konu. Er Rafael þar í gervi manns og kveðst heita Asaría („Guð hjálpar“). Í þeirri för kemur hundur nokkuð við sögu, og einnig fiskgall, en það er einmitt meðalið sem færir augum Tobíts bata. Verndarmáttur erkiengilsins er hvarvetna að verki í reisunni inn í Medíu.

Þegar fullnaðarsigur er unninn kallar Rafael þá feðga til sín afsíðis, og heldur þar lokaræðu, og segir m.a.:

„Lofið Guð og þakkið honum og gefið honum dýrðina, og þakkið honum fyrir það, sem hann hefir við yður gjört í áheyrn alls þess, sem lifir. Það er gott að lofa Guð og mikla nafn hans með því að víðfrægja verk hans. Frestið eigi að tjá honum þakkir […] Gjörið gott, og þá mun yður ekkert illt henda. Góð er bæn ásamt föstu, velgjörðasemi og réttlæti. Betra er lítið með réttu en mikið með röngu. Betra er að veita velgjörðir en að leggja gull í sjóð.“
Svo kemur enn glæsilegri og áhrifaríkari kafli í framhaldinu:

„Og nú, þegar þú og Sara tengdadóttir þín báðust fyrir, bar eg bænarfórn ykkar fram fyrir hinn heilaga; og þegar þú jarðaðir hina dánu, var eg sömuleiðis hjá þér. Og þegar þú stóðst hiklaust upp og yfirgafst máltíð þína, til að fara og búa hinum dána gröf, þá var mér eigi dulið góðverkið, sem þú varst að vinna, heldur var eg með þér. Og nú sendi Guð mig til að lækna þig og tengdadóttur þína, Söru. Eg er Rafael, einn af þeim sjö heilögu englum, sem bera bænir heilagra til hæða og mega ganga fram fyrir dýrð hins heilaga.“ Þeir urðu báðir hræddir og „féllu á ásjónu sína“ við að heyra þessi miklu og óvæntu tíðindi. En hann sagði við þá: „Óttist ekki, ykkur mun vel farnast. En lofið Guð að eilífu. Því að eg kom ekki af eigin vild, heldur að vilja Guðs vors; lofið hann því að eilífu. Alla þessa daga hefi eg birzt yður í sýn, og neytti hvorki matar né drykkjar […]. Og þakkið nú Guði, því að eg stíg upp til hans, sem sendi mig […].“

Flestar myndir af Rafael hafa að yrkisefni þetta ferðalag hans, sem Tobítsbók greinir frá. Sem förumaður er hann í sandölum, með göngustaf, og hárið er bundið upp með linda. Stundum er vatnsflaska fest við belti. En þegar hann er teiknaður sem verndarengill, er hann ríkulegar búinn, oft með aðra hönd upprétta, til merkis um varúð, og sverð í hinni.

Rafaels er einnig getið víða í Enoksbók, einu psevdepígrafískra opinberunarrita Gamla testamentisins, frá 2. öld f.Kr., m.a. sem „græðari“ jarðarinnar, eftir að fallnir englar höfðu saurgað og vanhelgað hana með afbrotum sínum.

Rafael er líka oft talinn vera engillinn á Betlehemsvöllum (Lúkasarguðspjall 2: 10-11), er sagði við fjárhirðana:

„Verið óhræddir, því sjá, ég boða yður mikinn fögnuð, sem veitast mun öllum lýðnum: Yður er í dag frelsari fæddur, sem er Kristur Drottinn, í borg Davíðs. Og hafið þetta til marks: Þér munuð finna ungbarn reifað og lagt í jötu.“
Þá er hann stundum tengdur við eftirfarandi frásögu í Jóhannesarguðspjalli (5: 2-4): „Við Sauðahliðið í Jerúsalem er laug, sem kallast á hebresku Betesda. Þar eru fimm súlnagöng. Í þeim lá fjöldi sjúkra manna, blindra, haltra og lamaðra sem biðu hræringar vatnsins. En engill Drottins fór öðru hverju niður í laugina og hrærði vatnið. Sá sem fyrstur fór ofan í eftir hræring vatnsins, varð heill, hvaða sjúkdómur sem þjáði hann.“

Og menn telja sig aukinheldur þekkja hann sem engilinn í Opinberunarbókinni (8: 3-4), sem „hélt á reykelsiskeri úr gulli. Honum var fengið mikið reykelsi til þess að hann skyldi leggja það við bænir allra hinna heilögu á gullaltarið frammi fyrir hásætinu. Og reykurinn af reykelsinu steig upp með bænum hinna heilögu úr hendi engilsins frammi fyrir Guði.“

Rafael hefur lengi verið í metum í kristna heiminum, sérstaklega í austurkirkjunni. Hann er verndardýrlingur lækna og blindra, en einkum þó pílagríma og annarra ferðalanga. Auk stafsins er aðal tákn hans fiskur.

Messudagur hans er ýmist sagður vera 29. september eða 24. október. Ekki veit ég hvort er réttara.

Í Íslam er Rafael einn fjögurra erkiengla sem gæta hásætis Allah.

Nafn hans merkir "Guð læknar", "hinn bjarti sem læknar","Guð hefur læknað", "miskunn Guðs" eða eitthvað í þá veruna.

Kveðja.
Sigurður Ægisson