Af hverju stendur einkasonur í nýju Biblíunni í staðinn fyrir eingetinn? Er kirkjan búin að skipta um skoðun á meyfæðingunni?

Kæra Sigríður
Mér er mjög ljúft að svara fyrirspurn þinni.
Gríska orðið „monogenes“ hefur verið þýtt með orðinu „eingetinn“ í íslenskum biblíuþýðingum lengi. Það er notað um Jesú Krist í Jóhannesarguðspjalli 1.14, 1.18, 3.16 og 3.18 og ennfremur í 1. Jóhannesarbréfi 4.9.
Þessi vers voru þýdd þannig í þýðingunni frá 1912:

Jóhannesarguðspjall 1.14: Og orðið varð hold – og hann bjó með oss, fullur náðar og sannleika og vér sáum dýrð hans, dýrð sem eingetins sonar frá föður.

Jóhannesarguðspjall 1.18: Enginn hefur nokkurn tíma séð Guð; sonurinn eingetni sem hallast að brjósti föðurins, hann hefir veitt oss þekking á honum.

Jóhannesarguðspjall 3.16: Því að svo elskaði Guð heiminn að hann gaf son sinn eingetinn, til þess að hver, sem á hann trúir, glatist ekki, heldur hafi eilíft líf.

Jóhannesarguðspjall 3.18: Sá sem trúir á hann, dæmist ekki; sá sem ekki trúir, er þegar dæmdur, því að hann hefir ekki trúað á nafn guðs-sonarins eingetna.

1.Jóhannesarbréf 4.9: Í því birtist kærleikur meðal vor, að Guð hefir sent sinn eingetinn son í heiminn til þess að vér skyldum lifa fyrir hann.

Þegar Biblían kom út 1981 birtust guðspjölllin og Postulasagan í nýrri þýðingu en þýðingin á bréfunum og Opinberunarbókinni var endurskoðuð. Hin nýja og endurskoðaða þýðing þessara versa var svona í Biblíunni 1981:

Jóhannesarguðspjall 1.14: Og Orðið varð hold, hann bjó með oss, fullur náðar og sannleika og vér sáum dýrð hans, dýrð sem sonurinn eini á frá föðurnum.

Jóhannesarguðspjall 1.18: Enginn hefur nokkurn tíma séð Guð. Sonurinn eini, Guð, sem er í faðmi föðurins, hann hefur birt hann.

Jóhannesarguðspjall 3.16: Því svo elskaði Guð heiminn að hann gaf son sinn eingetinn, til þess að hver, sem á hann trúir, glatist ekki, heldur hafi eilíft líf.

Jóhannesarguðspjall 3.18: Sá sem trúir á hann, dæmist ekki. Sá sem trúir ekki, er þegar dæmdur, því að hann hefir ekki trúað á nafn Guðs sonarins eina.

1.Jóhannesarbréfi 4.9: Í því birtist kærleikur meðal vor, að Guð hefur sent einkason sinn í heiminn til þess að vér skyldum lifa fyrir hann.

Í nýju útgáfu Biblíunnar eru versin í Jóhannesarguðspjalli óbreytt frá 1981 nema Jóhannes 3.16 þar sem stendur einkason sinn í staðinn fyrir son sinn eingetinn.

1.Jóhannesarbréf 4.9 er þýtt á þennan hátt í nýju útgáfunni:
Í því birtist kærleikur Guðs til okkar að Guð hefur sent einkason sinn í heiminn til þess að hann skyldi veita okkur nýtt líf.

Eins og sést af þessum dæmum þá var í Biblíunni 1981 hætt að nota orðið eingetinn sem þýðingu á gríska orðinu monogenes og í staðinn orðin sonurinn eini eða einkasonur alls staðar nema í Jóhannes 3.16 þar sem stóð áfram son sinn eingetinn.

Það var hins vegar neðanmálsgrein við orðið eingetinn sem hljóðar á þessa leið:
Gríska orðið monogenes þýðir „eini sonur“, „einkasonur“, (sbr. Jóh 1.14, 18, 3.16, 18 og 1Jóh 4.9). Þetta orð kemur ekki fyrir í Nt um Krist nema í Jóhannesarritunum, en sama hugsun er víða (sjá t.d. Fl 2.6-2.11; Kól 1.15-16; Heb 1.1-1.4; 1Jóh 1.1-1.4). Með þessu orði er Jóhannes að segja, að Kristur er einn fæddur af Guði föður frá upphafi eins og orð fæðist af huga (sbr. Jóh 1.1-1.4). Allt annað er skapað af Guði en Kristur einn er fæddur frá eilífð, þess vegna eitt með Guði sjálfum sbr. Jh 10.30: „Ég og faðirinn erum eitt.“

Þessi skýring á orðinu einkasonur er tekin upp í Orðaskýringunum aftan við nýju Biblíuna þar sem mörg orð og orðasambönd eru skýrð.

Orðið monogenes um son Guðs hefur þess vegna ekkert með fæðingu Jesú af Maríu mey að gera heldur vísar það á eilífan guðdóm Jesú Krists.

Fæðing hans af Maríu mey vísar til annars trúaratriðis eða leyndardóms, þess er eilífur, einkasonur Guðs gerðist maður við það að heilagur andi lét hann taka mannlegt eðli í móðurlífi Maríu meyjar.

Í Postullegu trúarjátningunni eru þessi tvö trúaratriði orðuð á þennan hátt:
Ég trúi á Jesú Krist, hans [föðurins] einkason (latína: unicus), Drottin vorn, sem getinn er af heilögum anda, fæddur af Maríu mey.

Postullega trúarjátningin er að stofni til mjög forn og það vekur athygli að orðið sem æði lengi hefur verið þýtt á íslensku sem einkasonur er á latínu: filius unicus. Í grískri þýðingu er hins vegar notað orðið monogenes.

Í annarri trúarjátningu, svokallaðri Níkeujátningu og er frá því á 4. öld, eru þessi trúaratriði orðuð á þennan hátt:
Og á einn Drottin Jesú Krist, Guðs einkason (gríska: monogenes; latína: unigenitus), sem er af föðurnum fæddur frá eilífð, Guð af Guði, ljós af ljósi, sannur Guð af Guði sönnum, fæddur, eigi gjörður, samur föðurnum. Fyrir hann er allt skapað.
Vegna vor mannanna og vorrar sáluhjálpar steig hann niður af himni, klæddist holdi fyrir heilagan anda af Maríu meyju og gjörðist maður.

Þessi játning er upphaflega samin á grísku og síðar þýdd á latínu. Þá var ekki notast við hina fornu þýðingu unicus heldur notað orðið unigenitus sem Íslendingar þýddu þegar á miðöldum með orðinu eingetinn.

Þrátt fyrir hina guðfræðilegu merkingu orðsins monogenes eða eingetinn fór fólk að skilja orðið eingetinn sem tilvísun til meyjarfæðingarinnar. Ég held jafnvel að það hafi stundum í viðræðum fólks verið talinn frekari prófsteinn á rétttrúnað hvort einhver tryði á meyjarfæðinguna en að hann tryði á eilífan guðdóm Jesú Krists.

Það er hins vegar frá fornu fari höfuðjátning kristinna manna að Jesús Kristur er annars vegar einkasonur Guðs, fæddur af honum frá eilífð, og hins vegar sannur maður, fæddur af Maríu mey.
Þessi tvö atriði, Jesús Kristur er sannur Guð og sannur maður, verða að haldast í hendur eins og segir í jólasálminum góða:
Sá Guð, er ræður himni háum,
hann hvílir nú í dýrastalli lágum,
sá Guð er öll á himins hnoss
varð hold á jörð og býr með oss. (Sálmabók nr. 78)

Með því að skipta út orðinu eingetinn sonur fyrir einkasonur í útgáfum Biblíunnar 1981 og 2007 er ítrekað að Jesús Kristur er Guðs sanni sonur sem varð hold, maður, og bjó með oss (Jóh 1.14). Orðið tengist ekki meyjarfæðingunni sem Jóhannesarguðspjall minnist ekki á (nema hugsanlega óbeint í Jóh 1.13). Það eru Matteusar- og Lúkasarguðspjöll útskýra holdtekjuna þannig að hann hafi fæðst af Maríu mey.

Jólasálmurinn góði, Heims um ból, ítrekar þessi tvö trúaratriði með orðunum:
Signuð mær son Guðs ól.

Ég vona að þetta svari spurningu þinni og þú sjáir að nýja þýðingin á Jóhannes 3.16 merkir ekki að kirkjan sé búin að skipta um skoðun á meyfæðingunni því að orðið eingetinn vísar ekki til hennar.