Hvað var gralinn?

Gral er tilbrigði við franskt orð „graal“ sem er komið út latínu, „gradale“, og þýðir diskur. Gralinn er heilagur hlutur sem margar helgisögur spunnust um á miðöldum. Má rekja upphaf þeirra til krossferðanna. Á Vesturlöndum hefur leitin að hinum heilaga Gral orðið að einskonar tákngervingu fyrir eitthvað verkefni sem er ákaflega erfitt ef ekki óframkvæmanlegt en menn vinna í hugsjón og af algerri fórnfýsi.

Sérstaklega margar sögur voru sagðar og samdar um hinn heilaga Gral á 12. og 13. öld. Í sumum þeirra var því haldið fram að hinn heilagi Gral væri bikar sem geymdi blóð hins krossfesta Krists, þ.e. það blóð sem draup af frelsaranum á krossinum. Fyrir krossfestinguna á Jesús að hafa drukkið úr honum við hina síðustu kvöldmáltíð. Í þessum sögum segir að bikarinn hafi borist til Englands fyrir um 2000 árum. Umgjörð sagnanna um Gralinn er hið goðsagnalega veldi Artúrs konungs Englands og riddara hringborðsins. Líklega er Artúr konungur þjóðsagnapersóna en er sagður hafa lifað á sjöttu öld. Í sögunum leita Artúr og riddarar hans að Gral til að endurreisa frið og einingu Englands.

Skáldsaga frá 12. öld
Margir halda að helgisögurnar um Gralinn standi á gömlum grunni og séu komnar alla leið frá tímum Jesú. En svo er reyndar ekki þegar vel er að gáð. Gralsins er getið í fyrsta sinn í skáldsögu frá 12. öld, nánar tiltekið sögunni “Conte de Grail” frá árinu 1182. Höfundur hennar var franska skáldið Chretien de Troyes. Í sögu sinni segir Chretien svo frá að hann hafi komið til kastala nokkurs á ferðum sínum seint að degi ferðalúinn og lagst þar til svefns einn og yfirgefinn því enginn var í kastalanum. Um nóttina dreymir hann að hann sjái mikla skrúðgöngu. Í skrúðgöngunni er borinn fram Gralinn, bikarinn mikli, og lensa ein ægifögur og dularfull. Fær hann enga skýringu á þessum gripum í draumnum en vaknar síðan og ákveður að reyna að komast að hinu sanna um þá. Og ... þannig endar sagan því Chretien de Troyes lést áður en honum gafst tækifæri til þess að klára hana!

Rétt eins og með Da Vinci lykilinn á okkar dögum naut þessi saga mikillar hylli og breiddist hún hratt út um Evrópu. Margir höfundar vildu klára söguna og bættu við frá eigin brjósti framhaldinu því markaðurinn var fyrir hendi. Þannig skrifaði Wolfram Von Eschenbach söguna Parzival árið 1195. Hún varð síðar kveikjan að samnefndri óperu Wagners. Thomas Malory bætti síðan við minninu um Artúr konung í skáldsögunni Le Morte D´Arthur eða dauði Artúr konungs sem kom út árið 1450. Þar með voru flest atriði sögunnar eins og hún hefur verið sögð á okkar tímum kominn til skjalanna. En þó átti fleira eftir að bætast við.

Jósef frá Arimatheu
Ein helgisaga segir að Jósef frá Arimatheu hafi mætt Jesú upprisnum og að Jesú hafi rétt honum Gralinn. Jósef á síðan að hafa farið með Gralinn til Englands. Önnur saga heldur því fram bikarinn hafi verið færður til varðveislu í fjallavirki musterisriddaranna í Catar í Pýreneafjöllum. Á síðmiðöldum var farið að túlka nafn bikarsins "san Gral" (hinn heilagi Gral) sem "sang real" eða "heilagt blóð". Hefur það enga samsvörun við hinar upphaflegu helgisögur. Af því að bikarinn tengdist síðustu kvöldmáltíðinni töldu menn hann búa yfir miklum mætti. Sumir héldu því fram að Gralinn væri lykillinn að eilífri æsku. Hver sá sem drykki úr honum myndi öðlast ódauðleika (sbr. kvikmyndin "Indiana Jones and the last Crusade").

Kross, lensa, bikar
Ef til vill má rekja vinsældir skáldsagnanna um Gralinn á miðöldum til þeirrar áráttu miðaldamanna í Evrópu að safna helgigripum og tilbiðja þá. Jarðneskar leifar hinna ýmsu dýrlinga voru í miklum metum. Því frægari sem dýrlingurinn væri því meiri helgi og kraft töldu menn að sækja
mætti í bein hans. Kirkjur sem áttu slík skrín þénuðu auk þess vel á pílagrímum sem komu að veita helgigripunum lotningu - og kaupa sér syndalausn um leið.

Helgustu gripirnir voru sagðir þeir er tengdust Jesú. Þeir voru krossinn, lensan sem Jesú var stunginn með á krossinum og Gralinn - bikar blessunarinnar. Flísar "úr" krossi Krists gengu kaupum og sölum og sögðu illar tungur að þær væru svo margar að úr þeim mætti reisa heila kirkju ef allar kæmu saman í einn stað. Lensan "fannst" fyrir tilviljun þegar fyrsti krossfaraherinn sótti að Antíokkíu 1097. Þá var uppgjöf í liðinu en prestur nokkur "fann" helgigripinn og efldi það móð riddaranna. Síðar "týndist" lensan. Gralinn aftur á móti var sá gripur sem allir riddarar áttu að leita að eins og áður hefur komið fram.

María Magdalena
Í Da Vinci lyklinum er sagt að Gralinn sé í raun og veru María, tákn hins femina, kvennlega, afls í náttúrunni, móðurgyðjunnar fornu, sem kirkjan hafi reynt að þurrka út til að kúga konur. Þess vegna sé fimmstjarnan orðin tákn djöfulsins því hún var upphaflega tákn móðurgyðjunnar. Allt þetta hefur ekkert með hinar upprunalegu skáldsögur um Gralinn að gera og er hrein viðbót. Sem slík er hún skemmtileg rétt eins og skáldsögurnar “Parsival” og “Dauði Artúr konungs”.

Sáttmálsörkin
Reyndar er enn ein kenningin til um Gralinn sem ekki hefur farið hátt. Var hún sett fram í bókinni “The Sign and the Seal”. Bendi ég sérstaklega á hana hér því mér er ekki kunnugt um að hún né ransókn hennar hafi verið rædd hér á landi. Í þeirri kenningu er getum að því leitt að Gral hafi í upphafi ekki verið bikarinn margnefndi heldur sé Gral dulnefni fyrir Sáttmálaörk gyðinga. Sáttmálaörkin var samkvæmt Gamla Testamenti Biblíunnar kista sem Ísraelsmenn höfðu meðferði á eyðimerkurgöngunni frá Egyptalandi til Landsins Helga 1.200 árum fyrir fæðingu Krists. Var kistunni komið fyrir í samfundatjaldinu þegar því var slegið upp til helgihalds. Í örkinni voru geymdar sáttmálatöflurnar sem guð afhenti Móse og bjó hún yfir miklum krafti. Hún gegndi því stóru hlutverki í styrjöldum Ísraelsmanna gegn Filisteum og færði þeim sigur í orustum. Eyddi hún herjum óvinanna með mætti Drottins. Davíð konungur færði örkina til Jerúsalem og Salómon lét koma henni fyrir í musterinu í hinu allra helgasta. Ísraelsmenn litu á örkina sem hásæti Drottins. Hún var tákn þess að hann væri nálægur. Eftir að Salómon lést hrundi stórveldi Ísarels, landið klofnaði í tvö ríki og örkin týndist. Leiðir höfundur The Sign and the Seal að því getum að hún hafi þá verið flutt til Eþíópíu til að koma henni undan innrásarþjóðum. Þegar krossfarar síðar meir lögðu undir sig Palestínu og regla Musterisriddara var stofnuð í Jerúsalem, komust riddarar á snoður um örkina, mátt hennar og afdrif. Þeir sendu þá leiðangur til Eþíópíu sem fann staðinn þar sem örkin var geymd. Telur höfundur að annaðhvort hafi riddararnir tekið örkina og flutt hana með sér, eða gert leynilegan uppdrátt sem sýnir staðsettningu hennar í Eþíópíu.
Þegar Musterisreglan er bönnuð flýja reglubræður til Skotlands með örkina, eða uppdráttinn sem sýnir hvar hún er geymd. Allar kirkjur Musterisriddara eru byggðar sem eftirmynd staðarins þar sem örkin er falin, meðal annars Temple Church í London. Þeir sem lengst ganga vilja halda þvífram að örkin eða leyniskjölin um hana séu falin í Roselyn-kirkjunni fyrir utan Edinborg. Sagan um Gralinn hafi síðan verið sett saman til að dulbúa sannleikann um örkina. En hver sá sem ræður yfir örkinni, ræður yfir óskasteininum, sáttmálaörkinni og valdi til að stjórna öllum heiminum. Og það sem meira er! Í Nýja Testamentinu er Jesús oft kallaður hilasterion. Hilasterion er gríska og hefur verið þýtt sem “náðarstóll” í íslensku Biblíunni. En sama orð var notað yfir loka sáttmálaarkarinnar í grískri þýðingu Gamla testamentisins sem heitir Septuaginta