Tilvist álfa og huldufólks
Heiða Hrönn og Eva Björg spyr:
Sæl verið þið
Við erum að vinna lokaritgerð í leikskólakennaranum við Háskólann á Akureyri og ritgerðin okkar fjallar um álfa og huldufólk. Við erum að velta fyrir okkur hvort þið getið bent okkur á einhverjar heimildir sem segja að foreldrar/trú banni að börnum sé kennt eða kynnt (til dæmis með lestri þjóðsagna) að til sé huldufólk og álfar.
Kveðja,
Heiða Hrönn og Eva Björg
Steinunn Arnþrúður Björnsdóttir svarar:
Sælar
Ég fékk fyrirspurn frá ykkur um álfa og huldufólk og ætla að reyna að svara því stuttlega.
Því er til að svara að mér er ekki kunnugt um nein rit eða tilvitnanir sem banna að börnum séu sagðar sögur um álfa og huldufólk. Um samskipti þessara vætta við kristna trú verðum við að leita til sömu sagna og ljóða til að fá heimildir um skoðanir fólks á þeim. Þar kemur stundum fram að þau séu andstæð kristni, sbr. “ekki vil ég með álfum búa, heldur vil ég á Krist minn trúa” (Ólafur Liljurós) og bendir það til þess að sú hugsun hafi lifað í þjóðtrúnni.
Til eru kenningar um að álfar og huldufólk séu afleidd mynd gamalla staðbundinna landvætta. Um það hefur m.a. dr. Anna Heiða Pálsdóttir bókmenntafræðingur skrifað. Í heiðnum sið var hér allmikil trú á ýmsa vætti, þar á meðal náttúruvætti og staðbundna vætti og má í Íslendingasögunum finna dæmi um átök hins forna siðar og kristni. Þekkt dæmi er í Ólafs sögu Tryggvasonar um átök Friðreks biskups (sem kom með Þorvaldi víðförla) við ármann Koðráns á Giljá, en ármaðurinn var landvættur. Þá sögu þekkið þið eflaust, hún er m.a. í Kristni á Íslandi, I. Bindi, bls. 150. Fleiri sagnir benda til þess að kristin trú hafi í öndverðu glímt eitthvað við forna vættatrú, sem þarf svosem ekki að undra.
Tengsl þessara vætta og álfa og huldufólks eru hins vegar ekki mikið þekkt lengur. Eins og ég sagði hér að ofan kannast ég ekki við að neinn amist við þessari þjóðtrú okkar. Hins vegar finnst mér sem foreldri munur á því hvort þú segir börnum sögur um álfa og huldufólk eða kennir þeim að slíkir vættir séu til. Þann greinarmun finnst mér rétt að gera í námsefnisgerð og kennslu.
Hafið samband ef þið hafið frekari spurningar.
Steinunn Arnþrúður Björnsdóttir
18/4 2006 · Skoðað 2985 sinnum
Ummæli frá lesendum
- Grétar Einarsson skrifar:
Ég minnist þess að hafa heyrt talað um að álfadrottningin hafi í raun verið heilög María bara tulbúin sem álfadrottning til að leyna átrúnaði á Maríu. Ákaflega skemmtileg og heillandi kenning. - Torfi Stefánsson skrifar:
Þetta er nú ekki alveg rétt hjá Steinunni Arnþrúði.
Í húsatilskipun konungs frá 3. júní 1746 er lagt bann við bann við alls kyns óguðlegum skemmtunum. Þar er húsbændum hótað gapastokki ef þeir gæti sín ekki fyrir ósæmilegu tali og gamni, eiðum og blóti, hégómlegum historíum og amorvísum eða rímum sem ekki hæfir kristnum mönnum (sjá Alþingisbækur Íslands XIII, bls. 566).
Árni Björnsson hefur fjallað um þetta í grein sinn Lúter og lífsgleðin sem er að finna í ritinu Lúther og íslenskt þjóðlíf frá 1989.
Mér skilst að þessi lög séu enn í gildi og því strangt til tekið bannað með lögum að segja börnum sögur af álfum og huldufólki!
- Sigrid Østerby skrifar:
Vegna verkefnis ykkar:Forn vætta- og galdratrú hefur verið iðkuð víða 'a Norðurlöndum lengi vel.'I Finnmörk var m.a. iðkaður ásláttur galdratrommu til upplýsingar og spádóma fram yfir kristnitöku.'Eg heyri á ferðum mínum í V.Finnmörk álfa- og huldufólkssögur hjá gömlu fólkisvipað og hér. - Vigfús Ingvar Ingvarsson skrifar:
Aukaatriði, varðandi þetta annars á ýmsan hátt skemmtilega umhugsunarefni, er að orðið vættur er kvenkyns og beygist vættur um vætti frá vætti til vættar og fleirtalan vættir um vættir frá vættum til vætta.
Annað sem nefna mætti er að þýskur þjóðfræðinemi, Katrin Sontag í Berlin (katrinsontag@gmx.net)er að rannsaka þessi mál á Íslandi, þ.e. sambúð hugmynda um álfa og huldufólk annars vegar og kristni hins vegar. Svo má benda fólki á sálm nr. 393 í sálmabók kirkjunnar (fyrst í útg. 1972) sem í fornum sögnum er sagður huldufólkssálmur.
Að lokum bendi ég á skmmtilega grein Þorvaldar Friðrikssonar, fréttamanns og fornleifafræðings, Álfamúsík, tónlist framtíðar, í bókinni, Á sprekamó - Helgi Hallgrímsson sjötugur, Bókaútgáfan Hólar, Akureyri 2005. - Sigrid Østerby skrifar:
'Eg sé að haft er eftir mér að bannað sé að segja börnum huldufólkssögur.'Eg hef ekki sagt það.Sigrid - Steinunn A. Björnsdóttir skrifar:
Gaman að sjá umræðuna um svarið og ég þakka fyrir allar góðar ábendingar. - Stefán Bogi Sveinsson skrifar:
Svo að allt sé nú rétt þá vil ég benda á að konungstilskipunin frá 3. júní 1746, sem kölluð hefur verið húsagatilskipunin er fyrir lifandi löngu úr gildi fallin sem lög á Íslandi. Hún er ekki í gildi 1932 þegar fyrstu barnaverndarlögin eru sett og ég nennti ekki að leita lengra aftur í tímann. Sem sagt löngu fallin úr gildi.
Langar þig að bera fram spurningu? Gerðu það þá hér.
Þín ummæli
Forsíða ·
Skoða svarflokka ·
Höfundar ·
Leit