Ég sá grein þar sem talað var um kristsgervinga í bíómyndum. Hvað er það? Hvernig getur maður sagt að einhver persóna sé kristsgervingur?

Komdu sæll.

Því hefur verið haldið fram að það sé tímanna tákn að umfjöllun um persónu og starf Jesú Krists fari ekki lengur fram í svokölluðum Jesú-myndum, enda hafi þær flestar verið bæði umdeildar og misheppnaðar. Hvað sem því líður þá hefur á síðustu árum mikið farið fyrir myndum sem fjalla um persónur með „messíönsk“ einkenni, þar sem aðalpersóna myndarinnar sker sig úr fjöldanum á einhvern hátt, eða tekur að sér hlutverk frelsarans, umbreytir lífi fólks og deyr að lokum píslarvættisdauða. Slíka persónu hafa margir kallað kristsgerving . Það má að mínu mati færa góð rök fyrir því að myndir um kristsgervinga séu í raun betur fallnar til að túka sögu Jesú Krists en hefðbundnar Jesú-myndir. Helstu rökin eru þá þau að myndir um kristsgervinga gefa mun meira frelsi til túlkunar á hinu sögulega samhengi, þar sem fókusinn er á merkingu ævi og starfs Jesú Krists, í stað útlits þess sem fer með hlutverk Jesú (hversu vel eða illa hann passar í það hlutverk), landslagið sem myndin er tekin í, eða annað í þeim dúr.

Það er langt frá því að það sé almenn samstaða um það hvaða eiginleikum kristsgervingur þurfi að vera gæddur. Flestir eru þó sammála um að persóna kristsgervingsins þurfi að vera nógu sterk til þess að geta staðið ein og sér, án þess að skírskotunin til Krists komi upp á yfirborðið. Undir yfirborðinu býr hins vegar dýpri merking, það er tilvísun til persónu Jesú Krists. Hér er því um að ræða tvö merkingarsvið, annars vegar hina bókstaflegu merkingu og hins vegar „analógíska“ eða „figuratíva“ merkingu, þar sem hin síðarnefnda hefur tilvísun í fagnaðarerindið um Krist. Að sumra mati er það nóg að um sé að ræða einhverja tilvísun í vitnisburð guðspjallanna um Krist, burtséð frá tilgangi höfundar myndarinnar og þeim boðskap sem hún flytur. Ég tel að setja verði spurningarmerki við svo víða skilgreiningu. Það hlýtur að skipta máli hver boðskapur myndarinnar er. Hins vegar er ekki æskilegt að skilgreiningin sé svo þröng að kristsgervingur verði að líkjast Kristi í öllum meginatriðum, verði til dæmis að deyja píslarvættisdauða.

Hér verður ekki reynt að setja fram fullkomna og skothelda skilgreiningu á kristsgervingum heldur aðeins tvö grundvallarviðmið, sem síðan kalla á nánari útfærslu þegar lagt er mat á einstök dæmi. Í fyrsta lagi þarf kristsgervingur ekki að líkjast Kristi í öllum meginatriðum, þó að ekki sé nóg að um sé að ræða aðeins lauslega skírskotun. Í öðru lagi þarf kristsgervingur að hafa trúverðuga skírskotun til persónu Krists, eða boðskapar hans. Með öðrum orðum þarf sú tilvísun sem á sér stað að vera í samræmi við líf og starf Krists og ekki á skjön við frelsunar- og kærleiksboðskap hans. Það skal tekið fram að kristsgervingamyndir eru ekki einskorðaðar við einhverja eina tegund mynda, heldur er hér um að ræða ákveðið einkenni á ýmsum flokkum kvikmynda. Að sama skapi geta kristsgervingar verið margvíslegir, bæði hvað varðar aldur, kyn, kynþátt og þjóðfélagslegan bakgrunn.

Þú getur fundið mörg dæmi um kristsgervinga í kvikmyndum á vef Deus ex cinema, sem er rannsóknarhópur sem sérhæfir sig í rannsóknum á guðfræði og kvikmyndum.

Kveðja,
Arnfríður