Tr˙in og lÝfi­
Spurningar

UndirsÝ­ur

Ínnur sv÷r

Sv÷r sem birt voru Ý sama mßnu­i

  1. KvÝ­ir fˇlk dau­anum?
  2. Byggingarlag kirkna ß ═slandi
  3. Hvernig er himnarÝki?
  4. Hver er grundv÷llur hjˇnavÝgsluformsins?
  5. Hvar eru alfa nßmskei­?
  6. Ferming fjˇrtßn ßra

Kemur skammtafrŠ­i vi­ s÷gu Ý n˙tÝma gu­frŠ­i?

GrÚtar Einarsson spyr:

┴gŠti mˇttakandi

Nřlega sß Úg alveg hreint frßbŠra mynd sem nefnist "What the bleep do we know" og fjallar um skammtafrŠ­i.

╔g minnist ■ess a­ hafa lesi­ grein um skammtafrŠ­i Ý Ganglera fyrir nokkru sÝ­an og var ■ess fullviss a­ me­ skammtafrŠ­inni er kominn besti samrŠ­ugrundv÷llur tr˙ar og vÝsinda.

MÚr leikur ■vÝ forvitni ß a­ vita hvort skammtafrŠ­in komi ß einhvern hßtt vi­ s÷gu Ý gu­frŠ­i samtÝmans.

KŠr kve­ja

GrÚtar Einarsson

SigrÝ­ur Gu­marsdˇttir svarar:

╔g ■akka fyrir ■essa skemmtilegu spurningu.

Ůa­ er rÚtt hjß ■Úr a­ skammtafrŠ­in kallar ß řmsar gu­frŠ­ilegar vangaveltur, vegna ■ess a­ h˙n gj÷rbreytir fyrri tÝma hugmyndum um veruleikann og alheiminn. E­lisfrŠ­in og s˙ heimspekihef­ sem k÷llu­ er heimsfrŠ­i (kosmolˇgÝa) eru nßtengdar.

HeimsfrŠ­inřjungar kalla ■vÝ ß sÝstŠtt samtal milli vÝsinda og gu­frŠ­i.

Kristin tr˙frŠ­i lŠtur sig sk÷punina var­a ß hverri tÝ­. Eitt af hlutverkum hennar er a­ setja fram tilgßtur um ■a­ hvernig sambandi Gu­s, heims og manneskjunnar er hßtta­ Ý ljˇsi vitnisbur­ar BiblÝunnar. Ůessi gu­frŠ­ilegu lÝk÷n af ver÷ldinni henta vel til umrŠ­u um tengsl tr˙ar og vÝsinda. Gu­frŠ­ingar Šttu a­ vera manna nŠmastir fyrir ■vÝ hvenŠr credˇ (tr˙arjßtningar), breytast Ý kreddur og nßtt˙ruvÝsindamenn geta lŠrt af ■eim a­fer­ir til a­ lÝta ekki ß vÝsindalegar tilgßtur sem ˇbifanlegan sannleika. S÷mulei­is eru uppg÷tvanir nßtt˙ruvÝsindanna til ■ess fallnar a­ dřpka skilning gu­frŠ­inga ß ■vÝ flˇkna sk÷punarverki Gu­s sem kalla­ur er alheimur og leyndardˇmum lÝfsins ß j÷r­inni.
SkammtafrŠ­in (quantum theory) byggir ß kenningum e­lisfrŠ­inga ß bor­ vi­ Louis de Broglie (1892-1987), Erwin Schr÷dinger (1887-1961), Niels Bohr (1885-1962) og Werner Heisenberg (1901-1976) og fjallar um heg­un og e­li minnstu einda alheimsins. Ëvissul÷gmßli­ spilar ■ar mikla rullu og ■ˇ a­ skammtafrŠ­in innihaldi kenningar um orsakal÷gmßl, eru ■Šr orsakir aldrei einfaldar, heldur tengdar m÷rgum ˇlÝkum og gagnvirkum ■ßttum. Alheimurinn sem skammtafrŠ­in lřkur upp fyrir okkur er ■annig margfalt torrŠ­ari, opnari og Ý fj÷lbreyttari mˇtun heldur en sß heimur sem Newton sag­i frß for­um. Hann samanstendur ekki af dau­u efni, heldur lifandi sk÷punarkrafti.

Ůessi nřja heimsmynd hefur ■egar haft t÷luver­ ßhrif ß gu­frŠ­iumrŠ­u n˙tÝmans. Ůa­ er til a­ mynda erfitt fyrir ■ann, sem hefur kynnt sÚr sjˇnarmi­ skammtafrŠ­innar a­ tr˙a ß Gu­ sem er einhvers sta­ar ˇrafjarri ver÷ldinni og horfir Ý ˇsnertanleika sÝnum ß hana utan frß. Prˇcessgu­frŠ­in sem svo er nefnd (John B. Cobb Jr.(1925-)), er bygg­ ß heimspekikerfi r÷kfrŠ­ingsins A.N. Whitehead (1861-1947) og tr˙arheimspeki Charles Hartshorne (1897-2000). Prˇcessgu­frŠ­in gerir rß­ fyrir ■vÝ a­ heimurinn sÚ umvafinn Gu­i (panentheismi), Gu­ hafi st÷­ug ßhrif ß heiminn og a­ sk÷punarkraftur Gu­dˇmsins komi fram Ý ßhrifamŠtti frekar en valdbo­i. Jafnframt gerir prˇcessgu­frŠ­in rß­ fyrir gagnvirkum tengslum Gu­s og heims, heimurinn hafi einnig ßhrif ß Gu­. Hartshorne hÚlt ■vÝ fram a­ heimurinn vŠri lÝkami Gu­s. Ůessi lÝking af heiminum sem lÝkama Gu­s, hefur ˙tfŠr­ frekar Ý ritum gu­frŠ­ingsins Sallie McFague (1933-), sÚrstaklega Body of God: An Ecological Theology (1993). Body of God byggir vistgu­frŠ­i sÝna ekki a­eins ß sk÷punars÷gu BiblÝunnar, heldur einnig ß kenningum nßtt˙ruvÝsindanna. Ein slÝk vÝsindaleg sk÷punarsaga var skrß­ af stŠr­frŠ­ingnum Brian Swimme og sagnfrŠ­ingnum Thomas Berry Ý The Universe Story (1992), ■ar sem skammtafrŠ­in kemur mj÷g vi­ s÷gu. McFague byggir t÷luvert ß Swimme og Berry Ý sÝ­ari verkum sÝnum. A.m.k. einn Ýslenskur gu­frŠ­ingur, Sigur­ur ┴rni ١r­arson (1953-), hefur lßti­ samrŠ­u vÝsinda og tr˙ar sig var­a, en Sallie McFague var einmitt einn af kennurum hans. Af ÷­rum frŠgum n˙tÝmagu­frŠ­ingum sem hafa skrifa­ um skammtafrŠ­i, mß nefna Arthur Peacocke (1924-), John Polkinghorne (1930-) og Alister McGrath (1953-). Ůess mß geta a­ Polkinghorne heldur ˙ti vefsÝ­unni www.polkinghorne.org, ■ar sem hann svarar spurningum lesenda um tengsl tr˙ar og vÝsinda. Einnig er vert a­ geta Catherine Keller (1953-), en bˇk hennar Face of the Deep (2002) fjallar um samrŠ­u gu­frŠ­i og vÝsindalegra ˇrei­ukenninga (chaos theory).

Bestu kve­jur,
SigrÝ­ur

13/1 2006 · Sko­a­ 3889 sinnum


UmmŠli frß lesendum

  1. Sigur­ur ┴rni ١r­arson skrifar:
    Ůetta er flott yfirfer­ og samrŠ­a gu­frŠ­i og e­lisfrŠ­i er ßhugaver­ en erfi­ vegna ■ess hversu fßir eru verulega fŠrir ß bß­um svi­um. H÷fundarnir sem SigrÝ­ur nefnir gera vel Ý ■essum greinum. Ůakka ■ann hei­ur, sem er ofrausn, a­ vera ■arna nefndur Ý hˇpi ■essara snillinga! Bendi ß grein mÝna um tr˙ og nßtt˙ru ■ar sem komi­ er inn ß skammtafrŠ­i og kristni, "Allt eins og blˇmstri­ eina" Ý bˇkinni Nßtt˙rusřn, ˙tg. af Si­frŠ­istofnun hßskˇlans, ReykjavÝk 1994.
  2. GrÚtar Einarsson skrifar:
    ╔g ■akka kŠrlega fyrir ■etta frßbŠra svar. N˙ mun Úg svo sannarlega kynna mÚr verk ofanreindra a­ila. VŠri ekki tilvali­ a­ hafa litla mßlstofu um ■etta hÚr ß landi? KŠr kve­ja GrÚtar
  3. SŠvar Helgi Bragason skrifar:
    Ůa­ vŠri nŠr a­ benda GrÚtari ß bŠkur um skammtafrŠ­i eftir e­lisfrŠ­inga. Mß ■ar nefna Hyperspace og Parallel Worlds eftir Michio Kaku, The Elegant Universe og The Fabric of the Cosmos eftir Brian Greene og a­ lokum The New Quantum Universe eftir ■ß Hey og Walters. SkammtafrŠ­i og gu­frŠ­i eiga litla samlei­.
  4. ┴rni Svanur skrifar:
    Takk fyrir ßbendinguna um skammtafrŠ­ibŠkur SŠvar Helgi, ■Šr eru ßgŠt vi­bˇt vi­ svari­, ■ˇtt ekki hafi veri­ spurt beint um slÝkt. Ůa­ hef­i ■ˇ veri­ Ý hŠsta mßti ˇe­lilegt a­ benda einv÷r­ungu ß slÝkar bŠkur Ý svari vi­ spurningu um samband gu­frŠ­i og skammtafrŠ­i. Viljir ■˙ annars halda ■vÝ fram a­ gu­frŠ­i og skammtafrŠ­i eigi ekki samlei­ ■arftu a­ fŠra fyrir ■vÝ r÷k.
  5. Gunn■ˇr Ů. Ingason skrifar:
    Ůetta greinargˇ­a svar bendir ß merka frŠ­imenn og ritsmÝ­ar ■eirra sem vert er a­ kynna sÚr til a­ kanna samlei­ vÝsinda og gu­frŠ­i Ý samtÝ­ einkum me­ tilliti til ■ess skilnings ß alheimi og lÝfsleyndardˇmum sem skammtafrŠ­in getur gefi­. Samlei­ gu­str˙ar og vÝsinda var nßin ß fyrri ÷ldum en sÝ­ar rofnu­u tengslin. Logosargu­frŠ­i og heimspeki 4. aldar leit t.d. ß ver÷ld alla sem vettvang Logosar, skynsemi Gu­s, sem tjß­i sig bŠ­i Ý anda og efni sem r÷k og bur­argrind Ý hvoru tvegga. Ůeir frŠ­imenn sem sr. SigrÝ­ur vitnar til eru sumir hverjir ekki a­eins gu­frŠ­ingar a­ mennt heldur me­ hŠstu grß­ur Ý vÝsindum. SlÝkir vitringar komu hinga­ til lands og tˇku ■ßtt Ý rß­stefnunni merku Faith in future. Tr˙ Ý og ß framtÝ­ sem haldin var Ý framhaldi af KristnihßtÝ­inni ß Ůingv÷llum Ý j˙lÝmßnu­i ßri­ 2000.

Langar ■ig a­ bera fram spurningu? Ger­u ■a­ ■ß hÚr.

ŮÝn ummŠli

Nafn:
 
Netfang:
 
UmmŠli:
 


ForsÝ­a · Sko­a svarflokka · H÷fundar · Leit

Pistlar
Postilla
Almanak
Spurningar