Spurningar - Trúin og lífið

Undirsíður

Önnur svör

Svör sem birt voru í sama mánuði

Kemur skammtafræði við sögu í nútíma guðfræði?

Grétar Einarsson spyr:

Ágæti móttakandi

Nýlega sá ég alveg hreint frábæra mynd sem nefnist "What the bleep do we know" og fjallar um skammtafræði.

Ég minnist þess að hafa lesið grein um skammtafræði í Ganglera fyrir nokkru síðan og var þess fullviss að með skammtafræðinni er kominn besti samræðugrundvöllur trúar og vísinda.

Mér leikur því forvitni á að vita hvort skammtafræðin komi á einhvern hátt við sögu í guðfræði samtímans.

Kær kveðja

Grétar Einarsson

Sigríður Guðmarsdóttir svarar:

Ég þakka fyrir þessa skemmtilegu spurningu.

Það er rétt hjá þér að skammtafræðin kallar á ýmsar guðfræðilegar vangaveltur, vegna þess að hún gjörbreytir fyrri tíma hugmyndum um veruleikann og alheiminn. Eðlisfræðin og sú heimspekihefð sem kölluð er heimsfræði (kosmológía) eru nátengdar.

Heimsfræðinýjungar kalla því á sístætt samtal milli vísinda og guðfræði.

Kristin trúfræði lætur sig sköpunina varða á hverri tíð. Eitt af hlutverkum hennar er að setja fram tilgátur um það hvernig sambandi Guðs, heims og manneskjunnar er háttað í ljósi vitnisburðar Biblíunnar. Þessi guðfræðilegu líkön af veröldinni henta vel til umræðu um tengsl trúar og vísinda. Guðfræðingar ættu að vera manna næmastir fyrir því hvenær credó (trúarjátningar), breytast í kreddur og náttúruvísindamenn geta lært af þeim aðferðir til að líta ekki á vísindalegar tilgátur sem óbifanlegan sannleika. Sömuleiðis eru uppgötvanir náttúruvísindanna til þess fallnar að dýpka skilning guðfræðinga á því flókna sköpunarverki Guðs sem kallaður er alheimur og leyndardómum lífsins á jörðinni.
Skammtafræðin (quantum theory) byggir á kenningum eðlisfræðinga á borð við Louis de Broglie (1892-1987), Erwin Schrödinger (1887-1961), Niels Bohr (1885-1962) og Werner Heisenberg (1901-1976) og fjallar um hegðun og eðli minnstu einda alheimsins. Óvissulögmálið spilar þar mikla rullu og þó að skammtafræðin innihaldi kenningar um orsakalögmál, eru þær orsakir aldrei einfaldar, heldur tengdar mörgum ólíkum og gagnvirkum þáttum. Alheimurinn sem skammtafræðin lýkur upp fyrir okkur er þannig margfalt torræðari, opnari og í fjölbreyttari mótun heldur en sá heimur sem Newton sagði frá forðum. Hann samanstendur ekki af dauðu efni, heldur lifandi sköpunarkrafti.

Þessi nýja heimsmynd hefur þegar haft töluverð áhrif á guðfræðiumræðu nútímans. Það er til að mynda erfitt fyrir þann, sem hefur kynnt sér sjónarmið skammtafræðinnar að trúa á Guð sem er einhvers staðar órafjarri veröldinni og horfir í ósnertanleika sínum á hana utan frá. Prócessguðfræðin sem svo er nefnd (John B. Cobb Jr.(1925-)), er byggð á heimspekikerfi rökfræðingsins A.N. Whitehead (1861-1947) og trúarheimspeki Charles Hartshorne (1897-2000). Prócessguðfræðin gerir ráð fyrir því að heimurinn sé umvafinn Guði (panentheismi), Guð hafi stöðug áhrif á heiminn og að sköpunarkraftur Guðdómsins komi fram í áhrifamætti frekar en valdboði. Jafnframt gerir prócessguðfræðin ráð fyrir gagnvirkum tengslum Guðs og heims, heimurinn hafi einnig áhrif á Guð. Hartshorne hélt því fram að heimurinn væri líkami Guðs. Þessi líking af heiminum sem líkama Guðs, hefur útfærð frekar í ritum guðfræðingsins Sallie McFague (1933-), sérstaklega Body of God: An Ecological Theology (1993). Body of God byggir vistguðfræði sína ekki aðeins á sköpunarsögu Biblíunnar, heldur einnig á kenningum náttúruvísindanna. Ein slík vísindaleg sköpunarsaga var skráð af stærðfræðingnum Brian Swimme og sagnfræðingnum Thomas Berry í The Universe Story (1992), þar sem skammtafræðin kemur mjög við sögu. McFague byggir töluvert á Swimme og Berry í síðari verkum sínum. A.m.k. einn íslenskur guðfræðingur, Sigurður Árni Þórðarson (1953-), hefur látið samræðu vísinda og trúar sig varða, en Sallie McFague var einmitt einn af kennurum hans. Af öðrum frægum nútímaguðfræðingum sem hafa skrifað um skammtafræði, má nefna Arthur Peacocke (1924-), John Polkinghorne (1930-) og Alister McGrath (1953-). Þess má geta að Polkinghorne heldur úti vefsíðunni www.polkinghorne.org, þar sem hann svarar spurningum lesenda um tengsl trúar og vísinda. Einnig er vert að geta Catherine Keller (1953-), en bók hennar Face of the Deep (2002) fjallar um samræðu guðfræði og vísindalegra óreiðukenninga (chaos theory).

Bestu kveðjur,
Sigríður

13/1 2006 · Skoðað 2519 sinnum

Ummæli frá lesendum

Sigurður Árni Þórðarson skrifar:
Þetta er flott yfirferð og samræða guðfræði og eðlisfræði er áhugaverð en erfið vegna þess hversu fáir eru verulega færir á báðum sviðum. Höfundarnir sem Sigríður nefnir gera vel í þessum greinum. Þakka þann heiður, sem er ofrausn, að vera þarna nefndur í hópi þessara snillinga! Bendi á grein mína um trú og náttúru þar sem komið er inn á skammtafræði og kristni, "Allt eins og blómstrið eina" í bókinni Náttúrusýn, útg. af Siðfræðistofnun háskólans, Reykjavík 1994.
Grétar Einarsson skrifar:
Ég þakka kærlega fyrir þetta frábæra svar. Nú mun ég svo sannarlega kynna mér verk ofanreindra aðila. Væri ekki tilvalið að hafa litla málstofu um þetta hér á landi? Kær kveðja Grétar
Sævar Helgi Bragason skrifar:
Það væri nær að benda Grétari á bækur um skammtafræði eftir eðlisfræðinga. Má þar nefna Hyperspace og Parallel Worlds eftir Michio Kaku, The Elegant Universe og The Fabric of the Cosmos eftir Brian Greene og að lokum The New Quantum Universe eftir þá Hey og Walters. Skammtafræði og guðfræði eiga litla samleið.
Árni Svanur skrifar:
Takk fyrir ábendinguna um skammtafræðibækur Sævar Helgi, þær eru ágæt viðbót við svarið, þótt ekki hafi verið spurt beint um slíkt. Það hefði þó verið í hæsta máti óeðlilegt að benda einvörðungu á slíkar bækur í svari við spurningu um samband guðfræði og skammtafræði. Viljir þú annars halda því fram að guðfræði og skammtafræði eigi ekki samleið þarftu að færa fyrir því rök.
Gunnþór Þ. Ingason skrifar:
Þetta greinargóða svar bendir á merka fræðimenn og ritsmíðar þeirra sem vert er að kynna sér til að kanna samleið vísinda og guðfræði í samtíð einkum með tilliti til þess skilnings á alheimi og lífsleyndardómum sem skammtafræðin getur gefið. Samleið guðstrúar og vísinda var náin á fyrri öldum en síðar rofnuðu tengslin. Logosarguðfræði og heimspeki 4. aldar leit t.d. á veröld alla sem vettvang Logosar, skynsemi Guðs, sem tjáði sig bæði í anda og efni sem rök og burðargrind í hvoru tvegga. Þeir fræðimenn sem sr. Sigríður vitnar til eru sumir hverjir ekki aðeins guðfræðingar að mennt heldur með hæstu gráður í vísindum. Slíkir vitringar komu hingað til lands og tóku þátt í ráðstefnunni merku Faith in future. Trú í og á framtíð sem haldin var í framhaldi af Kristnihátíðinni á Þingvöllum í júlímánuði árið 2000.

Langar þig að bera fram spurningu? Gerðu það þá hér.

Þín ummæli

Forsíða · Skoða svarflokka · Höfundar · Leit