Hæhæ,

ég var að velta einni spurningu fyrir mér. Ég er t.d. að lesa Snorra Eddu í skólanum og þar er talað um að þeir sem falla í bardaga fara til Valhallar og þeir sem deyja ellidauða eða úr sóttum fara til heljar. og svo er lýst því hvernig lífið er þarna uppi og niðri.

En er það einhversstaðar sagt hvernig lífið er í himnaríki og í helvíti í kristinni trú. Hverjir eru þeir sem fara til himnaríkis og hverjir fara til helvítis? Hvernig er líf eftiir dauðann á þessum stöðum og hvernig fer atburðarásin fram?

Komdu sæl.

Hvert sem litið er á byggðu bóli trúir fólk á einhverskonar tilvist eftir dauðann eins og við höfum séð hér fyrr, að persónan eða meðvitundin muni á einhvern hátt lifa eftir að líkaminn hættir að starfa. Mannfræðingar, fornleifafræðingar, félagsfræðingar, sagnfræðingar og sérfræðingar í trúarbragðafræðum eru á einu máli um að þetta eigi við allar menningarheildir á öllum tímum. Allar þjóðir og þjóðflokkar vænta einhvers, einhvers annars en dauðans sem vissulega bíður allra. Mannkyn virðist upp til hópa vera á einu máli um það að einhver hluti okkar haldi áfram að vera til eftir dauðann á einhvern hátt.

En hvernig sú tilvist er sem bíður, hvað það er af okkur sem heldur áfram að vera til eftir dauðann og hvers vegna, um það eru menn ekki á einu máli. Sérhver átrúnaður færir fram sínar hugmyndir og sálfræðingar og heimspekingar keppast við að útskýra hvers vegna maðurinn hafi þessa trú á tilvist eftir dauðann. Um margt eru þó hugmyndir hinna ýmsu trúarbragða og menningarsvæða um tilvistina eftir dauðann líkari en margir ætla svona fljótt á litið. Hinir dauðu eru t.d víða taldir geta haft áhrif á hina lifandi, eða lífið í þessum heimi og framgang þess. Þeir geti beðið fyrir okkur hinum lifandi frammi fyrir guðunum eða guðinum, eða þá birst okkur sem afturgöngur í vöku og draumi. Ástæður þess að hinir látnu birtast á þennan hátt er taldar margvíslegar. Þeir eru e.t.v. komnir til þess að vara okkur við einhverju í framtíðinni, biðja okkur um eitthvað eða þá bara að rekast í sínum eigin draugalegu málefnum. Þó eru mörg trúarbrögð andsnúin öllu samneyti við hina framliðnu, og sum telja það beinlínis stórhættulegt. Hvað sem því líður, þá erum við ”hérna megin” líka talin geta haft áhrif á þau sem eru ”hinu megin”. Þess vegna verða útfararsiðir að fara fram á réttan hátt samkvæmt trúarhefðinni á hverjum stað og tíma, ekkert má útaf bregða. Þannig eru eftirlifendur taldir tryggja velfarnað hinna látnu í næstu tilvist, sem bíður handan dauðans. Þess vegna segja rannsóknir á útfarasiðum trúarbragðanna mikið til um innihald átrúnaðarins og það hvernig almenningur túlkar átrúnaðinn. Bænir, helgihald, hver framkvæmir helgihaldið og hvernig, helgir staðir, klæðnaður, fórnir, allt þetta og margt, margt fleira er talið geta haft áhrif á líðan hinna látnu.

Í bók minni Hin mörgu andlit trúarbragðanna skoða ég skoðað dauðrahugmyndir ýmissa trúarbragða. Sumir trúa því að andi hins framliðna endurholdgist í nýjum líkama, manns eða dýrs, djöfla eða guða, allt eftir því hvernig hinn framliðni fylgdi siðareglum síns samfélags og uppfyllti skyldur sínar. Aðrir trúa á eilífa tilveru handan dauðans í landi hinna dauðu. Það land hefur mörg birtingarform og margar helgisögur og goðsögur reyna að varpa einhverju ljósi á það. Þar er t.d. að finna skuggatilveru í Sheol samkvæmt trú hinna fornu Ísraelsmanna. Andstæða Sheol er síðan Valhöll forn-germana og sólar strönd Tirnan-Og hjá Kyrrahafsþjóðum. Dante lýsti mörgum þrepum þessa ríkis, himnum og vítum og hreinsunareldinum í hinum ”Guðdómlega gamanleik”. Múslímar sem falla í ”jihad” eða heilögu stríði býður paradís ljúfra meyja en margslungnust er tilvera dauðra samkvæmt dauðrabókum forn-Egypta. Hades Grikkja minnir á Sheol Gyðinga. Kristin trú boðar upprisu mannsins, anda, sálar og líkama á hinum efsta degi, eða degi Drottins. Búddistar kenna aftur á móti flutning sálarlogans frá einni tilvist til hinnar næstu og von um útslokknun, á meðan hindúar boða endurholdgun og nirvana þeim sem tekst að deyða karmað. Og þannig mætti lengi telja.

Mörg trúarbrögð skipta landafræði framhaldslífsins í tvö ríki, eins og Dante gerir í fyrrnefndum gleðileik sínum. Annarsvegar bíður ljómandi himnaríki. Hinsvegar logar Heljar. Hindúar trúa á milljónir víta og himna sem sálin getur flakkað um. Hið sama gera búddistar, allt eftir því hvaða stefna innan búddismans er boðuð. Landafræði lýsingar himna og víta eru margslungnar en þó draga trúarbrögðin gjarnan fram hinar sterkustu lýsingar þegar sagt er frá kvölum fordæmdra .

Flestir láta alla rökhyggju sem vind um eyrun þjóta og trúa í raun á margar hugmyndir um framhaldslífið í einu, þó þær séu oft í mótsögn hver við aðra. Þetta sýna skoðannakannanir vel. Við skulum taka dæmi af ósköp venjulegum Íslending á besta aldri. Þó mikið sé talað um vaxandi efnishyggju meðal þjóðarinnar þá trúir meirihluti þjóðarinnar bæði á Guð og líf eftir dauðann. Þessi ágæti Íslendingur sem við erum að taka dæmi af, gæti sem satt vel trúað samtímis á margskonar tilvistir uppáhaldsfrænda síns sem er hallur úr heimi. Í fyrsta lagi veit hann að frændi hvílir í friði í kirkjugarðinum. Um leið trúir hann efalaust því að sála frænda sé á himnum í faðmi Guðs. Í þriðja lagi er Íslendingurinn viss um að hægt sé að hafa samband við hinn framliðna með hjálp miðla eða í draumi. Í fjórða lagi gæti íslendingurinn trúað því að frændi muni rísa upp á dómsdegi, líkamlega, eins og hann var þegar hann var upp á sitt besta. Auk þess tilheyrir Íslendingurinn okkar e.t.v. þeim vaxandi hópi sem trúir á endurholdgun sálarinnar.

Og öllum þessum hugmyndum heldur hann fram eftir því sem við á.

Ef frændinn hefði nú verið uppi fyrir einum 1.000 árum og konungur í þokkabót, hefði það sama verið upp á teningnum, nema endurholdgunin var þá ekki með í myndinni. En gröfin hefði verið álitin helgur bústaður konungsins. Hefði frændi auk þessa verið dýrlingur, þá hefðu menn tignað og tilbeðið bein hans og aðrar jarðneskar leifar og dreift þeim milli kirkna og annarra helgistaða, (auk þess að trúa öllu hinu um leið). En menn trúðu því að með því að snerta bein hins látna dýrlings mætti öðlast lækningu meina og sjúkdóma. Margir trúa því enn, bæði í kristnum sið og meðal annarra trúarbragða á einhvern hátt.

Hin kristna upprisutrú

En hver er hin kristna upprisutrú? Kristin trú er fyrst og fremst uppristrú, trú á sigur lífsins yfir dauðanum, að lífið endi ekki við dauðans dyr, heldur muni hinn upprisni Jesús Kristur leiða okkur frá dauðanum til lífsins hjá Guði. Enginn hefur orðað þetta betur en hr.Sigurbjörn Einarsson biskup í erindi sem hann hélt árið 1984 undir heitinu “Spurningar um dauðann”. Þar segir biskup:” Sú fegurð þessa heims, sem hefur speglast í dauðlegum augum, og verður strokið burt, þegar augun slokkna, er endurskin frá eilífum augum Guðs, sem hefur skapað hana. Þar varir hún. Og þegar “burtu þokan líður, sem blindar þessi dauðlegu augu vor” fæ ég að sjá allt með augum hans. Og þeir sem ég unni og dauðinn sleit frá mér og mig frá þeim, þá fæ ég að sjá í ljósi hans. Enginn skal slíta þá úr hendi minni, segir Jesús”.

Maðurinn er skapaður af Guði, fær líf sitt og kraft frá Guði. Dauðinn er aftur á móti andstæður vilja Guðs, andstæður sköpun Guðs. Þegar maðurinn deyr, slokknar það líf og það ljós sem Guð gaf honum. Ef dauðinn væri endalok tilverunnar, þá væri tilveran tilgangslaus. “En ef nú er predikað að Kristur sé upprisinn frá dauðum, hvernig segja þá nokkurir á meðal yðar að upprisa dauðra sé ekki til?”- (1.Kor:12-14.) segir Páll postuli. Jesús Kristur lætur ekki dauðann hafa síðasta orðið. Jesús Kristur gengur með okkur í gegnum lífið, er með okkur í hinu daglega stríði. Þegar dauðinn heggur á band lífsins, sleppir Jesús ekki heldur af okkur hendinni. Ef hægt er að líkja dauðanum við landamæri, þá leiðir Jesús okkur yfir þau landamæri, inn til lífsins hjá Guði föður sínum. Það gerir Jesús vegna þess að hann sigraði vald dauðans á krossinum, hann gekk inn í dauðann, dó okkar vegna og reis upp okkar vegna. Hann ruddi okkur leið í gegnum múr dauðann og til hins eilífa lífs . Sjálfur segir hann þetta þannig :”Ég lifi og þér munuð lifa”.

Hvernig það líf er nákvæmlega segir Biblían okkur lítið um. Við fáum aðeins að vita það að framundan er tilvera sem ekki er hægt að lýsa með orðum eða hugtökum tengdum tíma og rúmi. Eða eins og Jesús segir “hjarta yðar mun fagna og engin tekur fögnuð yðar frá yður” (Jóh.16:22). “Eilífð” er hugtak sem byggir á tíma, eilífum tíma, og hefur enga merkingu handan landamæra dauðans. Þar ríkir annar veruleiki, veruleiki Guðs. Páll postuli talar um að við munum fyrir Jesú upp rísa, sál og líkami. En það verður sál og líkami sem ekki eru bundin af höftum þessa heims. Aftur segir Páll postuli: “Þannig er og varið upprisu dauðra. Sáð er forgengilegu en upp rís óforgengilegt (1.kor.15:42) .eins og vér höfum borið mynd hins jarðneska, munum vér bera mynd hins himneska (1.Kor.15:49)”. Hvenær upprisan á sér stað skiftir Biblíuna heldur engu. Því einn dagur Drottins eru sem þúsund ár. Sagði ekki Jesús við ræningjann sem var krossfestur með honum, “Sannlega segi ég þér: í dag skalt þú vera með mér í Paradís”(Lúk.23:43). Þannig reynir Biblían að orða það sem kannski er ekki hægt að orða með mannlegum orðum.

Jesús talar oft um dóminn sem bíður allara manna, alls heimsins handan landamæra dauðans. En þurfum við að óttast dómarann sem bíður? Er það ekki Jesús Kristur sem dó fyrir syndir okkar, gaf líf sitt fyrir okkur, leiðir okkur frá dauðanum til lífsins? Til eru þeir sem kjósa að snúa baki við orði Jesú, við fyrirgefningu hans og náð. Þeir dæma sig sjálfir til þess að vera án Guðs. Ekki bara handan dauðans heldur þegar í þessu lífi. En að lokum mun Jesús einnig snúa þeim til sín og leiða þá inn i fögnuð himinsins.

Með kveðju,
Þórhallur