Átt þú að tala um boðorðin flissaði unglingsdóttir mín að mér um daginn. Hún var snögg að rifja upp þegar ég klikkaði á röð boðorðanna í Trivial um jólin. Mamma eftir fimm ár í guðfræði góluðu börnin milli hláturrokanna. Ég brosti að minningunni og hugsaði með mér hversu merkilegt það væri að muna ekki röðina á boðorðunum en muna í smáatriðum hver það var sem að gerði á hlut minn fyrir áratug.

Þriðja boðorðið hljómar svona : “Minnstu þess að halda hvíldardaginn heilagan. Sex daga skalt þú erfiða og vinna allt þitt verk, en sjöundi dagurinn er hvíldardagur helgaður Drottni Guði þínum. Þá skalt þú ekkert verk vinna og ekki sonur þinn eða dóttir þín, þræll þinn eða ambátt þín eða skepnur þínar, eða nokkur útlendingur, sem hjá þér er innan borgarhliða þinna, því að á sex dögum gjörði Drottinn himin og jörð, hafið og allt sem í þeim er, og hvíldist sjöunda daginn. Fyrir því blessaði Drottinn hvíldardaginn og helgaði hann.”

Í 2. Mósebók er greint frá því að í fjörutíu ára eyðimerkurdvöl sinni hafi Ísraelsþjóðin kynnst hvíldardeginum. Sjötta hvern dag kom tveggja daga skammtur af brauði af himnum ofan þannig að fólkið þurfti ekki að fara og leita sér matar á sjöunda degi og gat því hvílst þann dag elskuleg fyrirhyggja sem minnir á frystikistuna heima sem geymir matarbirgðir vetrarins. Eða kistuna hennar ömmu sem bakað var í einn dag í viku. Annars hef ég oftsinnis velt því fyrir mér afhverju í ósköpunum þau voru svona lengi á leiðinni til fyrirheitna landsins, 40 ár ! Ef litið er á kort þá sérst að þau hefðu ekki átt að vera nema svona um mánuð á leiðinni. En alltaf þegar þessar hugleiðingar hefjast enda þær á að ég man hversu mörg markmið eru með þeim hætti að þau nást ekki með því að ganga beinustu leið, því beinasta leið liggur gjarnan beina leið til sjálfskaparvítis
1.

Í samfélagi þar sem dugnaðurinn er ein mesta dyggðin er hægt að vera þakklát fyirr hvíldardagsboðið. Það er hvorki meira en minna skylda að hvíla sig og endurnæra sjálfan sig, einn dag vikunnar. Gefa sér rými til að horfa til þess sem liðið er, njóta þeirrar stundar sem er og horfa fram til þess sem er framundan. Endurmeta. Þar sem borið hefur af leið er rými til að taka í stýrið og endurstilla stefnuna. Rými ætlað til þess að við þroskum okkur, tökumst af alefli á við það sem að er sárt og er erfitt, óþægilegt og örgrandi. Nærum elskuna og ræktum það góða. Tölum upphátt hvert við annað sættumst, finnum leiðir til úrbóta. Þökkum allt það sem er þakkarvert og gleðjumst yfir lífinu sjálfu. Til þessa eru hvíldardagarnir, til kærleiksþjónustu við okkur sjálf, Guð og náungan. Tími til að rækta talenturnar, það góða sem í okkur býr.

En hvíldardagarnir geta verið flóknir, því þá verður einsemdin sé hún til staðar áleitin og sár. Sársauki sem leysa þarf með uppbyggilegum hætti. Væntingarnar og þráin eftir samfélagi við annað fólk verður stekust á hvíldardögum, það þarf útsjónarsemi og þrautsegju til að takast á við hvíldina einn en ekki í einsemd.

Á föstudaginn átti ég athyglivert samtal, í erfidrykkjunni kom kona kom að máli við mig og þakkaði fyrir að kistan hefði verið látin síga niður á botn grafarinnar í kirkjugarðinum áður en ég bauð fólkinu að ganga að og signa yfir. Maðurinn sem við bárum til grafar var ungur og sorgin sár, en konan var þakklát. Hún sagðist þakklát fyrir að engum glassúr hefði verið smellt á með því að hlýfa okkur við þeirri sýn. Dýpt grafarinnar fékk að blasa við svo við öll þyftum að horfa og takast á við. Svo gengum við mót nýrrí ólíkri tíð með mynd þess sára í farteskinu að takast á við.

Sumir dagar eru hvíldardagar án þess þó að við séum í fríi. Dagar þar sem við fáum tækifæri til upplifunar og snertingar við náð Guðs. Þannig upplifði ég þennan föstudag. Aðra konu ræddi ég við og hún færði mér fregnir af fólkinu sínu sem ég hafði þjónað fyrir mörgum árum. Barn borið til grafar lífum, umturnað á marga vegu og vonin ekki augljós á neinn hátt. Fréttirnar voru að öll höfðu nýtt hvíldardagana sína, komist til lífs á ný. Börn höfðu fæðst og gleðin fundin. Örin til staðar en af reyslunni lært. Stuðningur þeirra hvert við annað, opin hjörtu fyrir náð Guðs og hjálpræði. Það hefði aldrei gengið með flótta, með óþolimæði, með endalausum dugnaði. Heldur með raunverulegum átökum við sig og sitt hlutskipti.

Í dag er hvíldardagur þar sem við fáum með beinum hætti að bera fram og orða það sem við erum að takast á við. Bera fram letina við að takast á það óþægilega og sára, bera fram vanþakklætið og hokann, sjálfseyðingarhvötina og kærleiksskortinn, hvað svo sem það nú er. Ég játa fyrir þér skapari minn og lausnari að ég hef margvíslega syndgað……… og svo þegið elskuna, náðina í brauði og víni. Það er ekki lítið að þakka fyrir það rými sem okkur gefst hér í dag hvatninguna sem við fáum til að nýta dagana. Hvíld en samt þó að takast á við verkefni.

Ég fór í búð um daginn sem ég sá að var opin allan sólarhringinn. Þær voru þreytulegar stúlkurnar á kassanum og ekki var laust við að maður velti því fyrir sér hvenær þeirra hvíldardagur væri. Þegar við heyrum hvíldardagsboðorði lesið í fullri lengd líkt og núna áðan sjáum við spennandi vinkil, boðorðið snýr ekki aðeins að okkar eigin hvíld heldur einnig annarra. Við berum ekki aðeins ábyrgð á að við gefum okkur sjálf rými til að hvílast og endurnærast á sál og líkama heldur einnig að öll hin fái samskonar rými. Auðvelt er að sjá að við aldrei öll tekið hvíldardag á sama degi, sjúkrahús og dvalarheimili, sjúkraflutningar og allt hitt sem þarf að sinna daglega gera það að verkum. En mikilvægt er að öll hafi tryggar stundir til hvíldar einhvern dag vikunnar.

Ég sem hélt að skylmingafélagið væri fullkomið og svo boða þau til foreldrafundar stundi barnið mitt um daginn. Vitandi að foreldrafundir á hvíldartímum eru ekki það sem gleður foreldra hennar mest af öllu. Því ekki má gleyma að börnin þurfa líka rými fyrir hvíld á líkama og sál. Ég er því ein að þessum biluðu sem að sé í hyllingum að bannað væri með lögum að hafa tómstundir eða íþróttir barna á matmálstíma. Sé í hyllingum tímann þegar ekkert sjónvarp var á fimmtudögum eða í júlí. Svo nú í allri umræðunni um að snúa skuli til baka til þess sem áður var eygi ég smá von um að einhverjum snillingnum detti lagafrumvarp um þetta í hug.

Í lexíu dagsins segir:

Drottinn, Guð þinn, mun leiða þig inn í gott land, inn í land með lækjum, lindum og uppsprettum sem streyma fram í dölum og á fjöllum,

Þegar þú hefur etið og ert orðinn mettur skaltu lofa Drottin, Guð þinn, fyrir landið góða sem hann hefur gefið þér. Gæt þess þá að þú gleymir ekki Drottni, Guði þínum, og hættir að hlýða boðum hans, ákvæðum og lögum sem ég set þér í dag.

Til þess er hvíldardagurinn ætlaður. Til hvíldar og þakkargjörðar sem gerir okkur færari til að takast á við lífið og átök þess sem bíða okkar utan dyra 2.

Vísanir

1 Jakko Heinimaki, Syndirnar sjö bls. 100, Bjartur 2003

2 Við undirbúning ræðunnar las ég óútgefna kjörsviðsritgerð sr. Ingólfs Hatvigssonar í GT. Sem greinir Dekalog eftir pólska leikstjórann Krzysztof Kieslowski.

Um höfundinn