Þetta var merkileg upplifun að sitja þarna á sjúkrastofunni og halda í hönd aldraðs föður síns. Þeir höfðu aldrei haldist í hendur áður, hann mundi það alla vega ekki. Hann mundi hins vegar ótlejandi stundir þar sem þeir höfðu hækkað róminn hvor á annan, ekki talast við dögunum saman eða hreytt ónotalegum orðum hvor að öðrum. En núna var einhvernveginn allt breytt, faðir hans sjúklingur ekki lengur fær um að takast á við son sinn um skoðanir eða hegðun. Núna var engra orða þörf hann vissi að þeir höfðu báðir gert sitt besta á þeim tíma, þó það hafi alls ekki verið gott þá var það bara þannig. Nú voru hlutverkin á hreinu, engin átök. Hann virti hlutverk föður síns bæði þá og núna. Ennfremur þótti honum vænt um að hafa nú tækifæri til að sýna föður sínum þá umhyggju sem hann hefði viljað fá frá honum. Ekki síður sá hann fyrir sér lærdóm til annarskonar samksipta við sinn eigin son.

Heiðra skaltu föður þinn og móður.

Fjórða boðorðið er sérstakt á þann hátt að það er eina boðorðið sem á sérstaklega við fjölskyldutengsl. Bakgrunnur þess er að börnin voru trygging foreldra sinna í ellinni. Skyldan var svo stek að ströng viðurlög voru við brotum, grýting til dauða jafnvel. Gott að hugleiða það á Biblíudaginn og minna sig á mikilvægi rannsókna og fræða sem auka skilning okkar á Biblíunni. Ekki síður að alla texta þarf skoða með kærleiksboðorð Jesú Krists í huga.

Fjórða boðorðið er hægt að túlka í báðar áttir: Auðsýndu foreldrum þínum virðingu og kærleika. En einnig: Láttu börnin þín, njóta þess sama. Gagnkvæm umhyggja og ábyrgð. Þar sem foreldrarnir sjá til þess að börnin hafi skjól til uppvaxtar. Ekki aðeins likamlega heldur ekki síður fái grunn góðra gilda og viðhorfa. Næringu líkama og sálar.

Tengsl foreldra og barna eru mótandi og grundvallandi. Því er það mikilvægt að bera virðingu fyrir trúar eða lífsafstöðu foreldra þegar við mætum börnum, bera sem dæmi virðingu fyrir því að einhver vilji alls ekki að barni sínu séu kenndar bænir. Stekustu tengsl barnanna eru við foreldra sína og því var það eðlileg þróun nútíma félagsþjónustu að mesta áherslan sé lögð í að styðja foreldra í hlutverki sínu gagnvart börnunum. Gera allt sem hægt er til að leiðbeina og styðja við kærleiksríkt uppeldi. Upptökuheimili tilheyra sem betur fer liðinni tíð þó sannarlega hafi á þeim tíma verið gert sitt besta. Barnavernd gengur í dag út á að styðja foreldra en ekki taka ákvarðanir fyrir þau, vera virkur stuðningsaðli og myndugur inngripsaðili þegar kemur að ofbeldi hvers komar. Nýleg dæmi þar sem kerfinu sást ekki fyrir eru sáraukafull og afdrifarík sem mikilvægt er að lærdómur sé dregin af.

Fermingarbörnin eru yfirleitt glöð yfir því að boðið að heiðra þýði ekki að hlýða. En tapa gleði sinni þegar í umræðum kemur í ljós að afnám útisistarreglna eða tiltektar í herbergjum eru ekki studd Bibllíulegum rökum. Börn eiga samkvæmt boðinu að sýna foreldum sínum virðingu og umhyggju. Aftur er rétt að geta um bakgrunninn en það er að koma í veg fyrir að aldraðir foreldrar, sem vegna ellinnar gátu ekki unnið lengur, yrðu rekin út úr húsi.

Það segir töluvert um viðhorf okkar til þeirra eldri að sjá aldursdreifingu þeirra sem taka þátt í opinberrri umræðu, andlitin sem eru álitsgjafar. Það segir ekki síður mikið að sjá aldur og kynjahlutfall þeirra sem leiddu fjármála og stjórnmála kerfi þjóðarinnar undanfarin ár, fremur einsleitur hópur ungra karla. Sem nú þarf að hlú að en ekki færa aftur til valda.

Það er vandi að ala upp mannvænlegt fólk, fólk sem getur tekist á við mótlæti. Viðvaranir þeirra eldri eða það sem mörgum okkar hefur þótt nöldur liðinna ára hljómar í nýjum tónum núna. Það er vandi að hafa alið upp kynslóð ungs fólks sem að hefur ekki reynt mikið mótlæti. Hafa alltaf átt nóg af öllu eða öllu heldur öfgnótt af öllu og endalaus tækifæri til tómstunda og skemmtana. Gera óraunverulegar kröfur til velmegunar. Því upplifa þau mörgn nú ótrúlegt niðurbrot sjálfsmyndar og heimsmyndar.

Mig langar til að vera hamingjusöm. Mig langar til að vera hamingjusamnur. Ósk sem gjarnan heyrist í trúnaðarsamtölum.

Hamingja og velmegun. Í erindi í fyrra sagði Vilhjálmur Árnason siðfræðingur að hamingjan eða farsæld aukist ekki í réttu hultfalli við hagsæld nema að vissu marki. Sannarlega sé nauðsynleg forsenda hamingju að fólk hafi afkomu en eftir að ákveðnu marki er náð veltur hamingjan á öðrum þáttum, samveru, innra lífi, gildismati. Í erindinu var vitnað í orð Björns Björnssonar heitins prófessors í guðfræði þar sem hann segir :„Velferð er siðferðilegt markmið…velferð þjóðarinnar hvort sem er ríki eða sveitarfélög eiga í hlut er aldrei meiri en sú velferð sem börnum og fjölskyldum er búin á hverjum tíma. Velferð barna er sá mælikvarði, sem við ættum að styðjast við, þegar reynt er að meta hver við sem þjóð erum á vegi stödd í velferðamálum “.1 Mikilvæg áminnig á öllum tímum. Áminning sem endurómar rödd boðorðsins um að heiðra þau sem á undan gengu og hlú að þeim sem eftir koma.

Í vikunni var hér ungur maður sem taldi hið„Nýja Ísland” tálsýn sem ekkert væri byggjandi á. Hann endurómaði þá visku eldri kynslóða að grunnurinn væri til staðar og ekki væri þörf á öðru en að leggja yfirbygginguna til hliðar. Það er margt til í því en kynjahlutföll stjórnenda fortíðarinnar eru ekki eftirsóknarverð eða forræðishyggjan eða stéttaskiptingin. Ég viðurkenni að ég þrái hið nýja, þar sem jafnrétti, réttlæti og kærleikur verða að leiðarljósi. Þar sem rómur boðorðanna og kærleiksboðskapar Jesú Krists heyrist kristalstært.
Boðorðin tíu standa ekki ein og sér2, hafa ekki tilgang í sjálfum sér. Heldur eru þau hluti af sambandi Guðs og manns. Allt líf okkar öll dagleg störf eru farvegur góðra verka og helgunar lífsins. Veröldin öll er vettvangur samstarfs okkar og Guðs þar sem við þjónum Guði og náunganum með lífi okkar. Í störfum okkar, uppeldi barnanna, samfélagslegri ábyrgð, í þroskaverkefnum einkalífsins.

Andspænis okkar eigin uppeldi finna mörg okkar, dæmi um að foreldrarnir brugðust. Það hefur í sumum tilvikum haft mikil áhrif á lífið allt, tengslin við annað fólk og viðhorf og hamingju. Skert lífslöngun, brenglað gildismat.

Því er það mikilvægt verkefni hverrar fullorðinnar manneskju að sættast við uppvöxt sinn. Við foreldra sem gerðu það sem þau voru fær um, sitt besta jafnvel þó það besta hafi verið slæmt. Það er verkefni að sjá hæfileika og veikleika foreldranna í speglinum og síðar í okkar eigin börnum. Það sem við þolum einna síst í þeirra fari er öðrum kanski greinilegt í okkar eigin fari.

Í guðspjallinu er sagt frá sáðmanninum sem sáir í jörð, og við vitum að ekki er hægt að sá án þess að plægja rifja upp svo hægt sé að endurnýta. Boðorð dagsins er tækifæri til að plægja allt það liðna og segja söguna upp á nýtt. Söguna af samskiptunum sem voru erfið, af ósættinu og því sem við töldum ekki hægt að fyrirgefa.

Ekki síður er það spennandi verkefni að takast á við uppeldi barna sinna og bera þá von í brjósti að þau haldi í höndina á okkur þegar við höfum ekki lengur orku í að takast á við þau. Að þau af kærleika sættist við allt sem aflaga fór en virði hlutverk okkar í lífi þeirra.

Tilvísanir

1 Björn Björnsson,„Á ég að gæta bróður míns ?” Erindi siðfræðinnar 1993 bls. 110

2 Sigurjón Árni Eyjólfsson, umfjöllun um boðorðin á vefnum gudfraedi.is

Um höfundinn