Guðspjallið: Mt. 25.1-13

Þá er líkt um himnaríki og tíu meyjar, sem fóru til móts við brúðgumann með lampa sína. Fimm þeirra voru fávísar, en fimm hyggnar. Þær fávísu tóku lampa sína, en höfðu ekki olíu með sér, en hinar hyggnu tóku olíu með á könnum ásamt lömpum sínum.

Nú dvaldist brúðgumanum, og urðu þær allar syfjaðar og sofnuðu. Um miðnætti kvað við hróp: Sjá, brúðguminn kemur, farið til móts við hann. Þá vöknuðu meyjarnar allar og tóku til lampa sína. En þær fávísu sögðu við þær hyggnu: Gefið oss af olíu yðar, það er að slokkna á lömpum vorum. Þær hyggnu svöruðu: Nei, hún nægir aldrei handa öllum. Farið heldur til kaupmanna og kaupið handa yður.

Meðan þær voru að kaupa, kom brúðguminn, og þær sem viðbúnar voru, gengu með honum inn til brúðkaupsins, og dyrum var lokað. Seinna komu hinar meyjarnar og sögðu: Herra, herra, ljúk upp fyrir oss. En hann svaraði: Sannlega segi ég yður, ég þekki yður ekki.

Vakið því, þér vitið ekki daginn né stundina.

Nei

Fyrir um hundrað árum var hjónavígsla í húnvetnskri kirkju. Brúðguminn var stressaður og ruglaðist algerlega þegar presturinn bar fram hina mikilvægu spurningu. Brúðguminn sagði óvart “Nei,” sem heyrðist vel í kirkjunni. Það kom fát á prestinn. Hann hafði ekki verið þjálfaður í klerklegum viðbrögðum í svo sérstökum aðstæðum. En forsöngvarinn, meðhjálparinn, var skjótráður og sagði hátt og snjallt. “Hann sagði já, greyið, það er búið.” Svo hélt athöfnin áfram. Brúðguminn fékk aldrei annað tækifæri til að segja já og meðhjálparajáið var látið gilda. Þau bjuggu síðan sem fullgild hjón alla ævi og að því er best var vitað, hamingju og elskusemi. Hvenær er nei nei, og já já? Já af munni meðhjálpara var já safnaðar og fyrir hönd mannsins. En auðvitað er betra að maður segi sitt já sjálfur og ekki þurfi aðrir að tala fyrir mann.

Brúðarbið

Það er gaman að gifta ástfangið fólk. Fólk leggur mismikið í ytri rammann en athöfnin í kirkjunni er opinbert atferli. Þar játa hjónaefnin ást, trúnað og ásetning. Játningin hefur lögformlega hlið, sem kemur síðan fram handsali. Sá þáttur breytist ekki þótt tískan breytist varðandi umgjörð, veisluhald, kjóla og annað sem fólk vill nýta til að gera daginn sem eftirminnilegastan. Það fyrirkomulag sem við þekkjum setur brúðina í forgrunn. Það er ekki aðeins kjóllinn, vöndurinn, fylgdarlið hennar sem oft er úthugsað og stíliserað. Jafnvel biðin eftir brúðinni er tímasett. Þau eru jafnvel til sem hafa viljað gera brúðgumanum ofurlítinn grikk með því að brúðurin komi ekki fyrr en mjög seint. Ég man eftir að hafa staðið við altarið í nærri klukkutíma og beðið eftir að daman mætti. Það var farið að fara um brúðgumann. Svo kom í ljós að hún ætlaði ekki alveg að koma á mínútunni en svo hafði vöndurinn gleymst heima, umferðarljósin voru í kross á leiðinni svo allt dróst. En hún kunni og sagði sitt já, þau voru dásamlega falleg, brúðgumanum var létt og allir glaðir. En organistinn var búinn að lofa að spila í annarri athöfn. Hann var sá eini sem átt verulega bágt!

Biðin eftir brúðguma

Jesúsagan á þessum degi, sem er reyndar næstsíðasti sunnudagur kirkjuársins, er um bið. Hið gyðinglega samfélag setti ekki brúðina í forgrunn. Þetta var karlstýrt, karlmiðlægt samfélag og það var brúðguminn sem beðið var eftir. Auðvitað komu fjölskyldur hjónaefna við sögu. Rómantísk ást var ekki það, sem stýrði hver varð hvers og hvurs var hvað. Það var ekki verra ef hjónaefnin báru ástarhug til hvors annars, en það var ekki efst á dagskrá. Trúlofun var fyrsta skeiðið og hjónaefnin hlupu ekki saman heldur biðu góðan tíma. Þegar komið var að deginum mikla fór brúðguminn á heimili brúðarinnar og gekk frá hinum praktísku málum, fjármálum og öðru, sem ræða þurfti. Þegar samist hafði var allt til reiðu og þá fór brúðguminn af stað heim, brúðurin með honum og fólk, sem sótti hina eiginlegu brúðkaupsveislu.

Þetta er samhengi sögu Jesú um meyjarnar tíu, sem biðu og duttu svo útaf og sofnuðu. Þær voru ekki brúðarmeyjar heldur brúðgumameyjar. Þær voru af heimili brúgumans eða tengdust honum. Þær fóru hluta leiðarinnar til móts við brúðgumann. En enginn vissi nákvæmlega hversu lengi kaupskapurinn tæki. Því var ekki ljóst hversu lengi þær þyrftu að bíða. En biðin var lengri en venjulega. Bið fram á miðja nótt hefur líklega verið fáheyrð, fjölskylda brúðarinnar hefur kannski gert einherjar ofurkröfur!

Jesús dregur athygli að meyjunum sem biðu. Þær komu úr sama samhengi, en brugðust ólíkt við. Helmingurinn var forsjáll, tók með sér kolur og líka eldsneyti í ferðapakkningu! En helmingurinn var óviðbúinn hinni löngu bið. Þegar undanfari brúðgumans kom hlaupandi til að kynna komu hersingarinnar og veislan færi að byrja, gerðu stúlkurnar sér grein fyrir að slokknað var á ljósum þeirra og olían var búin. Hinar forsjálu voru jafnglöggar í reikningi og undirbúningi og sáu að ekki væri til skiptanna og þær olíulausu yrðu bara að fara á “bensínstöð” þess tíma til að kaupa lampaolíu. Brúðguminn kom á meðan, allir fóru í heim í veislu, dyrum var lokað og þá komu hinar óforsjálu að lokuðum dyrum, og var ekki hleypt inn.

Tvöfld höfnun

Í þessari eftirminnilegu og dapurlegu brúðkaupssögu eru a.m.k tvö íhugunarlög. Annars vegar tökum við eftir tveimur ólíkum meyjahópum. Hins vegar var svo brúðguminn, koma hans og úrskurður. Óforsjálu meyjunum var eiginlega tvíhafnað. Í fyrsta lagi vildu vinkonurnar ekkert fyrir þær gera, ekki hjálpa þeim, ekki gefa þeim sopa og ekki liðka fyrir á neinn hátt. Síðan þegar þær höfðu hlaupið um allan bæ til að ná sér í slettu var þeim hafnað í annað sinn, ekki af einhverri ókunnugri brúði heldur heimilismanni og vini þeirra, sjálfum brúðgumanum. Þær fengu ekki að fara inn í veisluna á því heimili sem þær tilheyrðu. Þetta er því margföld harmsaga. Þarna var ekkert fallegt já, sem bætti upp langa bið, heldur bara hryllingur og dómur, voðalegt nei.

Dómur

Nýtt kirkjuár er framundan. Við förum brátt að huga að þessum skemmtilegu og eftirvæntingarríku textum um komu lausnarans, barnsins, frelsarans. En á þessum síðustu vikum kirkjuársins eru textarnir fullir af alvöru og þunga – já eiginlega dómi. Af hverju? Má ekki bara sleppa þessu? Og þá komum við eiginlega að fordómum okkar og staðalímyndum. Prestinum þykir skemmtilegra að boða þér góðar fréttir, segja þér frá elskunni, unaðinum, voninni, kærleikanum og gleðinni. En lífið er hjá fæstum bein himnaríkisbraut án vonbrigða. Trú er ekki lífsflótti heldur það að gefa fólki raunsæi í lífið. Trúin er ekki utan við lífið heldur lífsmiðjan. Mannsýn Biblíunnar er um allt líf manna, líka skugga, illsku og afbrot. Getur verið að við þurfum að heyra þessa sögu um tvo hópa meyja sem brugðust ólíkt við?

Meyjar - táknhópar

Meyjarnar eru kannski táknmyndir fyrir okkur öll? Við erum stundum óforsjál, hefðum átt að búa okkur betur fyrir lífsmálin og eiga svolítið af ljósmeti fyrir myrkrið og biðina, sem við lendum í. Fólk ætlar sér ekki að lenda í vondum málum, þegar það byrjar að dufla og fer svo að halda framhjá. Það ætlar sér enginn að vera húkkaður á spítti, bara prófa eins og hinir. Unga fólkið, sem hefur dáið síðustu árin af e-töflum og lyfjamisnotkun, ætlaði sér ekki að brotlenda. Það ætlar sér enginn að lenda í fangelsi vegna tæknilegra mistaka. Það ætlar sér enginn að missa af maka og fjölskyldu með því að sjússa sig svolítið. Það vill enginn illa með því að freista gæfunnar í fjárhættunámunum. Þrátt fyrir mikla vinnu var það var alveg óvart að fjölskyldan splundraðist og börnin lentu í vondum félagsskap. Það var líka óvart að missa elskuna og fólkið í miðri neyslunni. Hlutirnir sem þið voruð búin að hafa svo mikið fyrir að vinna fyrir og kaupa svo urðu ekki límið sem dugði. Kanntu einhverjar meyjarsögur úr þínu samhengi? Sögur af fólki sem vildi vel, vildi fagna, vildi svo sannarlega vera í lagi þegar veislan átti að byrja, en bara tókst ekki. Og það er hægt að vera vitur eftir á.

Rennusteinasleikingar

Skáldið Einar Már Guðmundsson íhugar áföll og sjálfsfund og sjálfsþekkingu í ljóðinu „Óbyggðir hugans“ (Ég stytti mér leið framhjá dauðanum):

Þú þarft ekki að æla blóði

til að hitta sjálfan þig

eins og sannleikann í spegli,

ekki sleikja rennusteininn

til að glötunin birtist þér

eins og ljós í glugga sálarinnar.

Eftir hverju bíður þú?

Í dag heldur Grafarvogskirkja hátíð til heiðurs Sigurbirni Einarssyni og orðlist hans. Sigurbjörn skrifaði í einni prédikun sinni þetta:

“Líf flestra manna er líkast kirkjusvefni. Þeir sofa þangað til sagt er “amen”. Þá hrökkva þeir upp. En þá er um seinan að heyra eilífðarboðskapinn og taka á móti blessuninni frá Drottni. Þannig vaknar margur þá fyrst, þegar dauðinn nálgast og segir sitt amen yfir lífi þeirra.”

Hvaða lífi viltu lifa? Hvernig viltu taka á móti þínu eigin lífsláni? Heldurðu að það gerist bara af sjálfu sér og án fyrirhafnar? Heldur þú að þetta reddist bara si svona? Nei, það gerir það aldrei. Hver er fyrirhyggja þín, hvernig ræktar þú þinn innri mann, hvernig þjálfar þú siðferði þitt? Hvernig temur þú þér jafnvægi og lífsgildi? Og svo þegar dýpst er skyggnst og rýnt lengst inn í nótt biðarinnar? Hver er myndin af brúðgumanum sem þú bíður eftir? Það er myndin af lífinu, sem þú vilt lifa. Jesús sagði þessa meyjasögu fyrir fólk, venjulegt fólk eins og okkur, sagði þessa sögu til að fá okkur til að staldra við og ígrunda okkar eigið líf og hlut trúarinnar í því lífi. Sagan um meyjarnar er saga um þig og trúarlíf þitt. Hvort viltu já í lífinu eða nei. Ef þú bara lætur reka á reiðanum og vaknar upp með andfælum undirbúningslaust á eigin dánarbeði velur þú ljóslausan olíuskort meyjanna. Hinn eiginlegi brúðgumi veraldar vill alla með í veisluna.

Lestrar næstsíðasta sunnudags kirkjuársins A-röð

Lexían: Sef. 3.14-17

Fagna þú, dóttirin Síon, lát gleðilátum, þú Ísrael! Ver kát og gleð þig af öllu hjarta, dóttirin Jerúsalem! Drottinn hefir afmáð refsidóma þína, rýmt burt óvini þínum. Konungur Ísraels, Drottinn, er hjá þér, þú munt eigi framar á neinu illu kenna. Á þeim degi mun sagt verða við Jerúsalem: Óttast ekki, Síon, lát ekki hugfallast! Drottinn, Guð þinn, er hjá þér, hetjan er sigur veitir. Hann kætist yfir þér með fögnuði, hann þegir í kærleika sínum, hann fagnar yfir þér með gleðisöng.

Pistillinn: Hebr. 3.12-14

Gætið þess, bræður, að enginn yðar búi yfir vondu vantrúar hjarta og falli frá lifanda Guði. Áminnið heldur hver annan hvern dag, á meðan enn heitir í dag, til þess að enginn yðar forherðist af táli syndarinnar. Því að vér erum orðnir hluttakar Krists, svo framarlega sem vér höldum staðfastlega allt til enda trausti voru, eins og það var að upphafi.

Um höfundinn