Hann sagði líka dæmisögu þessa við nokkra þá er treystu því, að sjálfir væru þeir réttlátir, en fyrirlitu aðra: Tveir menn fóru upp í helgidóminn að biðjast fyrir. Annar var farísei, hinn tollheimtumaður.

Faríseinn sté fram og baðst þannig fyrir með sjálfum sér: Guð, ég þakka þér, að ég er ekki eins og aðrir menn, ræningjar, ranglátir, hórkarlar eða þá eins og þessi tollheimtumaður. Ég fasta tvisvar í viku og geld tíund af öllu, sem ég eignast.

En tollheimtumaðurinn stóð langt frá og vildi ekki einu sinni hefja augu sín til himins, heldur barði sér á brjóst og sagði: Guð, vertu mér syndugum líknsamur! Ég segi yður: Þessi maður fór réttlættur heim til sín, en hinn ekki, því að hver sem upp hefur sjálfan sig, mun auðmýktur verða, en sá sem auðmýkir sjálfan sig, mun upp hafinn verða. (Lúk. 18.9-14)

I Mikilvægi þess að leika sér

Það er mikilvægt fyrir börn að leika sér en það er ekki síður mikilvægt fyrir okkur þau sem fullorðin erum. Það hjálpar okkur að taka niður hatta embætta, og hlutverka þeirra er við tökum okkur alla jafna.

En það er líka áhætta fólgin í því að leika sér, við tökum þá áhættu að verða kjánleg eða að einhver hlægi að okkur. Þetta er eitthvað sem að við sem erum fullorðin eigum að því er virðist erfiðara með en börn. Kannski erum við um of upptekin af því hvað hinum finnst um okkur.

Í fermingarfræðslunni hérna á Króknum notum við oft tækifærið og leikum okkur svolítið. Til dæmis förum við stundum í skemmtilegan leik, nokkurskonar látbragðsleik þar sem ein manneskja á að leika fyrir hópinn orð sem stjórnandi leiksins hvíslar í eyra hennar. Hópurinn á svo að reyna að geta uppá hvað er verið að leika. Annað hvort á að leika hluti eða, það sem er enn meira gaman eitthvað fólk, t.d. þekktar persónur úr bæjarlífinu. Jafnvel á að leika einhverja manneskju úr hópnum. Mjög misjafnt er hversu vel gengur að finna rétta svarið. Stundum þarf aðeins eina handahreyfingu eða smá svipbrigði til að allur hópurinn orgi rétt nafn, en einstaka sinnum þarf að gefast upp því rétt svar finnst ekki.

Erfiðast er ef fólk þarf að leika sig sjálft, hvernig á ég nú að gera, á ég að leika mig að … já, hvað er nú einkennandi fyir mig? Oft kemur mikill undrunarsvipur á þau sem verið er að leika og leikarinn er látinn færa rök fyrir því hvers vegna þessi eða hin svipbrigðin og hreyfing var valin.

Því það er erfitt að sjá sig með augum annarra og ímynda sér hvar í okkar fari situr eftir í huga þeirra. Upphrópanir eins og: „Ég er ekkert svona!“ eru því algengar frá kröfuhörðum áhorfendum. Í okkar huga er eitthvað ákveðið einkenni í eigin fari sem við viljum að komi fram og verðum fyrir vonbrigðum þegar það verður ekki fyrir valinu.

Núna síðast vetur þegar karkkarnir áttu á leika mig varð ég óneitanlega spennt yfir því hvað kæmi. Sú spenna vrð þó mikil eða langvinn, því ekki þurfti nema að stákurinn sem lék þóttist vera að blessa yfir söfnuð og þá var kallað um leið þetta er auðvitað Guðbjörg. Mér fannst þetta merkilegt, því það var alls ekki það sem ég hélt að kæmi. Fremur yrði leikið ég að kenna fermingarbörnum, að hugsa um börnin mín, ég að elda eða baka, ég að syngja, eða jafnvel eitthvað annað sem ætti við lífið utan vinnu. En krakkarnir völdu þá mynd sem þeim kom fyrst í hug og var auðvelt að færa í látbragð.

En ég leiddi líka hugann að því að þau hefðu ekki haft í kollinum myndina af því þegar að ég kom dóttur minni í uppnám með skömmum um morguninn, eða hágrét sjálf fyrr í vikunni af vonbrigðum einum saman.

Nei þau höfðu mig aðeins í huga í sparifötunum ytra sem innra. Auðvitað var ég glöð yfir því að skammarræðusvipurinn minn var ekki leikinn en þetta vakti mig til umhugsunar um það hvernig við horfum á okkur sjálf.

II Hvað sjáum við í speglinum?

Hvað er það sem ég sé þegar ég lít í spegilinn? Sé ég mig bara þegar að ég er sterk og geri vel eða kem ég líka auga á vonbrigðin og mistökin? Sum okkar sjá meira að segja aðeins mistökin og vonbrigðin en ekki alla hæfileikana og sigrana.

Oftast veltum við þessu ekkert fyrir okkur heldur sjáum okkur aðeins í samanburði við annað fólk.

Hugsa ég þegar ég mæti konu á götu: „Mikið er manneskjan ósmekkleg, ég er nú ekki svona“. Eða: „Já þarna er hann, þessi sem að skildi við konuna og er kominn með nýja, ég myndi nú aldrei koma svona fram við mína fjölskyldu“.

Það er vandi að horfa því við sjáum ekki alltaf hlutina eins og þeir eru og enn síður það sem við þurfum að sjá. Oftar en ekki er myndin framkölluð af okkur sjálfum í sérvöldum litum ýmist og dökk eða yfirlýst, og gjarnan fjarri raunveruleikanum.

Biblían dregur upp spegil fyrir okkur að líta í, sýnir okkur myndir af fólki eins og okkur sem glímir við lífið líkt og við. Myndir sem sumar eru fagrar og mildar segja okkur frá ást og öryggi.

En einnig aðrar myndir, af öðrum toga og eiga ekki við að okkur finnst, tilheyri liðnum tíma. Því þær eru óþægilegar og krefja okkur um að horft sé stíft í spegilinn og horfst í augu við það sem við blasir.

III Tveir menn í helgidóminum

Ein slík mynd blasir við í dag: Tveir menn staddir í helgidómi, og birta hvor um sig hvernig þeir sjá sig sjálfa.

Annar sér sig í spariförum ytra sem innra alla daga og kemur ekki auga á að hann er manneskja. Hann sér sig í samanburði við annað fólk, sér ekki það sem blasir við, hann sjálfur með kostum og göllum, elskaður óverðskuldað.

Ég geri sannarlega ráð fyrir því að faríseinn hafi viljað vel og talið sig vera á réttri braut. Því öll reynum við og viljum vel. En einmitt af því að við erum manneskjur búum við gjarnan til eigin útgáfur af veruleikanum og teljum okkur vera á réttri leið. Gleymum því að um leið og við berum okkur saman við aðra manneskju segjum við margt um okkur sjálf en fátt um viðkomandi.

Þarna í helgidóminum er einnig annar maður. Sá stendur fjær. Hann er sér greinilega meðvitaður um allt það sem hann hefur þegið úr hendi Guðs en umfram allt sér hann í mynd sinni elskandi augnaráð Guðs þrátt fyrir allt. Sér lífið eins og það er en ekki eins og hann vildi að það væri.

IV Að sjá lífið eins og það er

Jesús skorar á okkur að sjá lífið eins og það er, allt hið góða og hið slæma og sjá okkur eins og við erum. Dauðleg, fullkomin sköpun, breisk, en umfram allt elskuð.

Dæmisögurnar eru gagnleg tæki til að skerpa mynd okkar af veruleikanum. Um daginn las ég aðra dæmisögu sem birtir lík sannindi. Þar segir af húsasmiði sem kominn var að starfslokum. Hann tilkynnti yfirmanni sínum að nú ætlaði hann að taka því rólega og nota tímann með fjölskyldunni. Yfirmanninum þótti leitt að þurfa að sjá á bak þessum góða handverksmanni og bað hann um að gera sér einn persónulegan greiða að lokum. Hann bað smiðinn um að byggja fyrir sig eitt hús til viðbótar, mæti hann það miklis ef smiðurinn gæti orðið við bóninni.

Smiðurinn játti, en greinilegt var á verklaginu að hugur fylgdi ekki máli. Greip hann til einfaldari og ódýrari efna til að hraða verkinu. „Spara spara tíma og peninga það er málið“ sagði hann við sjálfan sig. Verkinu lauk og yfirmaður hans kom að yfirlíta verkið. Hann gekk til smiðsins og rétti honum húslyklana. „Gjörðu svo vel,“ sagði yfirmaðurinn, „þetta er þitt hús, gjöf frá mér“.

Hvílíkt áfall og skömm. Hefði hann aðeins vitað að smíðin væri hans eigið hús þá hefði hann svo sannarlega vandar til verks. En nú yrði hann að búa við verk sitt.

Sagan minnir okkur á að líkt og mennirnir tveir í helgidóminum þurfum við að búa við þá mynd sem við gerum okkur af lífinu. Og að ekkert kemur stað þess að vera þakklát fyrir allt það sem við höfum þegið lífð sjálft, land og haf.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda svo sem var í upphafi er og verða mun um aldir alda. Amen.

Sr. Guðbjörg Jóhannesdóttir er sóknarprestur á Sauðárkróki. Þessi prédikun var flutt á 11. sunnudegi eftir þrenningarhátíð, 11. ágúst 2002.

Um höfundinn