Síðustu árin hefur iðrun ekki verið í tísku á Íslandi.

Ísland hefur verið of hrokafullt fyrir iðrun.

Hér áttu menn ekki að sjá eftir neinu. Hér áttu menn að halda áfram og líta ekki um öxl. Hér áttu menn helst ekki að gera mistök – og ef þeir gerðu þau, áttu þeir helst ekki að viðurkenna þau.

Vísifingur Íslands benti á aðra þegar mistök voru annars vegar. Þau voru ætíð þeim að kenna.
Hrokafull samfélög staðna. Þau eru svo upptekin af sjálf- um sér að þau hafa ekki pláss fyrir neitt annað. Við Íslend- ingar fengum að sjá hvernig samfélag hrokans hrundi. Og það sem á við um samfélag er ekki síður í gildi um okkur sem einstaklinga.

Iðrunin er forsenda fyrir þroska okkar.

Iðrun er að sjá mistök sín. Viðurkenna þau. Sjá eftir þeim. Iðrun er að vera alveg í rusli vegna eigin breyskleika.

Iðrun er að vera miður sín út af sjálfum sér.

Iðrun er að sjá að maður er gjörsamlega búinn að klúðra málinu. Hjálparlaust.

Sá getur ekki iðrast sem tekur sig of hátíðlega. Sá sem iðrast leyfir sér að vera bara manneskja.

Iðrun er að sjá mistök sín. Viðurkenna þau.

Sá sem iðrast kann að gera mistök.

Sá kann að iðrast sem veit að stundum er maður afleitur eða jafnvel vonlaus.

Hrokagikkurinn hugsar ekki þannig. Honum finnst bæði hallærislegt og aumingjalegt að iðrast. Aðeins sá veiki iðrast. Aðeins sjúkir menn eru miður sín út af sjálfum sér, hugsar hrokagikkurinn og er miður sín út af öllum öðr- um.

Iðrun er stórkostlegt fyrirbæri. Þeir hugrökku iðrast. Þeir hugrökku þora að hugsa málið upp á nýtt. Endurmeta það. Sjá það frá öðru sjónarhorni.

Iðrun er dáð. Iðrun er að brjótast út úr vananum. Segja skilið við það hefðbundna. Iðrun er að átta sig á að hlut- irnir þurfa ekkert endilega að vera eins og þeir hafa alltaf verið.

Iðrun er að byrja upp á nýtt.

Iðrun er þrá eftir þeim skapandi mætti sem endurnýjar manninn og læknar.

Iðrun er hin sanna bæn um fyrirgefningu. Sé fyrirgefningin vatnið er iðrunin þorstinn.

Þessi pistill birtist fyrst í bókinni Fyrirgefning og sátt sem Skálholtsútgáfan gaf út árið 2009.

Við vorum að keyra suður til Reykjavíkur vestan af fjörðum út vel heppnaðri heimsókn til kærra vina og ættingja þar sem við nutum hvers dags eins og hann væri okkar síðasti. Vegirnir örmjóir og þverhnípt niður bjargið sem keyrt var eftir.

Eins og hendi væri veifað mættum við bíl sem var of langt inná veginum, fólksbíll með risavaxið hjólhýsi í eftirdragi. Maðurinn minn var fljótur að hugsa nauðhemlaði og þar sem við vorum ekki á mikilli ferð nam bíllin staðar á bjargbrúninni.

Allt var algerlega kyrrt og stillt og heimurinn eins og stöðvaðist í örskamma stund. Við litum hvort á annað og sáum að við vorum lifandi. Þegar ég leit út um gluggann mín meginn og hallaði mér út til að kíkja þá kom í ljós að aðeins þrjú hjól jeppans voru á veginum en hið fjórða var í lausu lofti yfir þverhýptu bjarginu. Við gátum þakkað fyrir að bílstjóri hins bílsins var maður á miðjum aldri auðgljóslega þaulvanur bílstjóri og einnig fljótur að átta sig á því hvað var að gerast. Því ef hann hefði ekki hemlað í sömu mund og við þá hefði hann ýtt okkur út af veginum. Allt fór vel hliðarspeglarnir felldir að bílnum hinum bakkað til baka og við mjökuðum okkur aftur upp á veginn og áfram heim á leið.

Ekki var mikið sofið nóttina á eftir því raunveruleiki nálægðar dauðas var nær en hvarlflað hefði að neinum áður en lagt var af stað til heimferðar. Á margan hátt er ég þakklát fyrir þessa reynslu því að hún var áminning um hversu stutt er á milli lífs og dauða og hversu margvísleg þakkarefni eru í öllum upplifunum góðum sem slæmum.
Gufufjörður er samt ekkert uppháhalds fjörðurinn minn ég er ekki að segja það!

Þegar ég rifja upp það sem ég hugsaði þessi andartök sem liðu þar til bíllinn stöðvaðist get ég ekki annað en brosað því ég hafði gleymt því sem sagt er að á neyðarstund flýgur ótal margt í gegnum hugann á örskotsstundu. Ég var ekki í vafa um nú væri tíminn kominn.

Fyrsta hugsunin var það hvað ég var óskaplega glöð yfir því að vera vakandi, því í firðinum á undan hafði ég verið sofandi, svo það þótti mér mikil bót í máli að fara með augun opin. Næst flögraði að mér hversu ómögulegt var að yngsta barnið var með okkur í bílnum. Ekki var minna ómögulegt að hinir krakkarnir okkar voru dreifðir út um allt og ég velti því fyrir mér hver það yrði sem að myndi tilkynna hverju og einu um þessa atburði. Elsta barnið skiptinemi í útlöndum og hin hvert í sinni sveitadvöl.

Þegar að við vorum lögst á koddann um kvöldið varð ég hugsi yfir þessum hugrenningum deyjandi konu. Ég hugleiddi hversu sjaldan við höfum dauðann í huga og þó. Á einn eða annan hátt kemur dómurinn þó til okkar í slíkri lífsreynslu, í samviskunni, í uppskeru lífernis, samskiptunum við aðrar manneskjur fleira og fleira.
Margar virtrar manneskjur í gegnum aldirnar hafa sagt að til þess að hafa lífið í fókus verði ávallt samtímis að hafa dauðann í fókus. Sama hefur listamaðurinn Jón Sæmundur (Nonni) gert með list sinni þar sem hann segir í áletrunum fatnaðar og listmuna að sú manneskja sem hræðist dauðann geti ekki notið lífsins.

Hugleiðum hvað það er sem fær okkur til að hugleiða dóminn, endalokin og hvað gott líf er, annað en bjargbrúnir lífsins. Með hvaða hætti get ég stuðlað að því að ég sé vel tygjuð alla daga og að ljós mitt skíni.

Dagur Drottins er nærri, megi það vekja með okkur óttaleysi. Að við megum lifa hvern dag eins og hann væri sá síðasti og að við deyjum á réttum tíma.

Amen.

Sannlega, sannlega segi ég yður: Sá sem heyrir orð mitt og trúir þeim sem sendi mig hefur eilíft líf og kemur ekki til dóms heldur er hann stiginn yfir frá dauðanum til lífsins. Sannlega, sannlega segi ég yður: Sú stund kemur og er þegar komin að hinir dauðu munu heyra raust Guðs sonarins og þeir sem heyra munu lifa. Eins og faðirinn hefur líf í sjálfum sér þannig hefur hann og veitt syninum að hafa líf í sjálfum sér. Og hann hefur veitt honum vald til að halda dóm því að hann er Mannssonur. Jóh 5.24-27

Í einni vinsælustu bíómynd vetrarins, Avatar, heilsast Na´avi fólkið með kveðjunni:„Ég sé þig “. Þetta er falleg kveðja sem felur í sér viðurkenningu á þeim sem heilsað er og gefur í skyn virðingu og náin tengsl.

Mér datt þessi kveðja í hug þegar ég skoðaði barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, en hann var einmitt til umfjöllunar á Æskulýðsdegi þjóðkirkjunnar, sem var sunnudaginn 7. mars sl. Þar er margt að finna sem okkur finnst sjálfsagt að sé kveðið á um í lögum, t.d. að barn skuli vera barn til 18 ára aldurs o.s.frv., en þar er líka ýmislegt sem flestum okkar finnst að ætti að vera svo sjálfsagt að ekki þyrfti að kveða á um það nokkurstaðar. T.d. að öll börn eigi rétt til nafns. Þetta er svo sjálfsagt að ekki þarf að nefna það!

Eða hvað?

Getur verið að í einhverjum afkimum mannlífsins gerist það að börnum sé ekki gefið nafn? Því miður vitum við að víða er fólk svipt mannréttindum sínum og persónufrelsi. Víða er fólk ekkert annað en nafnlaus fjöldi í augum þeirra sem fara með völdin, víða ríkir virðingarleysi manna í milli, það er víða sem manneskjur umgangast hver aðra í blindni, án þess að sjá. Og þess vegna er nauðsynlegt að festa sjálfsögð mannréttindi í sáttmála og lög.

Þegar barn er fært til skírnar nefnum við nafn þess. Og við áréttum að Guð þekkir barnið með nafni. Því að nafnið er svo stór hluti af hverjum einstaklingi. Það er hluti af persónuleika og sjálfsmynd hverrar manneskju og það greinir hana frá öðrum. Og Guð þekkir okkur með nafni. Í augum Guðs erum við einstök, sérstök og njótum virðingar og elsku.

Guð sér okkur. Og jafnvel þótt við þekkjum ekki meðbræður okkar og systur með nafni, hjálpar Guð okkur að sjá. Sjá hverja einustu manneskju sem við mætum á lífsleiðinni sem dýrmæta sköpun Guðs, einstakling sem er óendanlega mikils virði.

Það má ýmislegt læra af bíómyndum. Kveðja Na´avi fólksins er eitt af því sem við getum tileinkað okkur í samskiptum hvert við annað. Og Guð segir við okkur:„Ég sé þig “.

Sorgin er flókið fyrirbæri og ekki auðvelt að komast til botns í henni.

Fyrir það fyrsta þá á sorgin á sér margar orsakir, en oft syrgjum við eitthvað sem við höfum misst, eitthvað eða einhvern sem við söknum og sjáum eftir og ekkert getur komið í staðin fyrir. Þannig tengist sorgin ekki aðeins andláti ástvinar, þó söknuður vegna slíkra atburða geti verið og sé oftast þungbær.

Og það er stór hópurinn sem syrgir horfna ástvini, hvort sem þau hafa misst einhvern sér nákominn eftir erfiða baráttu við sjúkdóm eins og þið eða skyndilega af slysförum.

Svo ég skoði nú sorgina aðeins almennt þá syrgja sumir hjónabandið sitt eða sambúðina sem lenti í erfiðleikum og endaði með upplausn. Slíkt sorgarferli á sér oft langan aðdraganda og minnir á sig þegar síst varir. Og börnin syrgja gömlu fjölskylduna sína.

Aðrir syrgja glataða heilsu og berjast við heilsubrest, annaðhvort sinn eigin eða einhverja sem eru þeim nákomnir.

Enn aðrir syrgja glötuð tækifæri, glataða vináttu eða hafa lent í fjárhagslegu basli sem breytti aðstæðum þeirra og lífi til hins verra. Slíkri sorg fylgir eftirsjá og jafnvel sjálfsásakanir sem geta verið þungar og erfiðar. Margir segja sem svo „bara ef ég hefði nú gert þetta eða hitt eða látið vera að gera það, þá væri líf mitt betra í dag en það er“.

Þau eru ófá dæmin um einstaklinga sem hafa misst maka sinn og fjölskyldu eftir framhjáhald og sjá svo eftir öllu saman en geta ekkert að gert. Já, þær eru margar ástæðurnar sem valda því að sorgin knýr á dyrnar og lítur við hjá okkur. Við vildum víst öll vera laus við þá heimsókn , hverjar svo sem ástæðurnar eru fyrir innlitinu. En það er enginn sem sleppur við heimsókn sorgarinnar einhverntíman á æfinni og suma heimsækir hún svo oft að hún er eins og árviss gestur.

Sorgin verður syrgjanda sjaldan erfiðari en einmitt á þeim stundum þegar gleðin og hátíðarstemmningin ríkir allt í kring eða þegar sérstakar aðstæður minna á. Þannig eru hátíðir eins og jól og páskar mörgum erfiðar en líka afmæli og aðrir fjölskyldufagnaðir. Þá sækja að hugsanir um liðna tíð, um þá gleði sem einu sinni var og þá sorg sem nú er komin í hennar stað. Á slíkum stundum brýst jafnvel minningin um einhverja löngu liðna heimsókn sorgarinnar upp á yfirborðið, minning sem syrgjandinn hefur bægt frá sér lengi. Sérstaklega ef við höfum aldrei unnið úr sorginni. Þá er gott að eiga einhvern að sem skilur mann og styður, sem veit að góður vinur getur styrkt og huggað og hleypt ljósinu inn í hugskot þar sem sorgin ríkir.

Auðvitað losna menn aldrei alveg undan sorginni, sérstaklega ef hún hefur skilið eftir sig dúp sár. Og það er heldur ekki hægt að nefna nein tímamörk sem segja til um hversu lengi við syrgjum, allt slíkt er svo einstaklingsbundið.

En hverjar svo sem ástæður sorgarinnar eru hjá okkur þá verðum við að gæta þess að festast ekki í sorgarferlinu, festast ekki í þunglyndi eða dimmum hugsunum, heldur læra að takast á við lífið í nýjum aðstæðum með nýjan þroska og nýja reynslu í farteskinu. Og með stuðningi ástvina er hægt að læra að lifa með sorginni og finna lífi sínu þennan nýja farveg.

Við þekkjum öll einhvern sem sorgin hefur sótt heim, hvort sem það nú er nýlega eða fyrir einhverju síðan. Kannski er það einhver ættingja okkar, vinur eða kunningi. Og við skulum ekki gleyma börnunum, því oft hefur þeirra sorgum verið ýtt til hliðar vegna þess að allir hafa svo miklar áhyggjur af hinum fullorðnu. Börnin syrgja á mismunandi hátt eftir aldri og þroska. Unglingar hafa aðra sýn á aðstæður en yngri börn svo dæmi sé tekið. Á það við allt það sem getur kallað fram sorgarviðbrögð.

Auðvitað er hægt að leita stuðnings bæði presta, sálfræðinga og annarra fagaðila ef okkur þykir þörf á leiðbeiningum og hjálp.

En bestur er sá stuðningur og tími sem náinn vinur getur veitt.

8. mars er ár hvert helgaður konum út um allan heim og réttindum þeirra. Í rúmlega hundrað ár hafa stofnanir, félagasamtök og kirkjur notað þennan dag til þess að draga athyglina að framlagi kvenna til samfélagsins og varpa ljósi á þætti sem hindra fullt jafnrétti kynjanna á ólíkum sviðum. Í ár er yfirskrift alþjóðlegs baráttudags kvenna Jafn réttur, jöfn tækifæri, jafnar framfarir.

Gef oss í dag vort daglegt brauð

Hvað þýðir þessi yfirskrift í samhengi kirkjunnar og stöðu kvenna? Á vettvangi Lútherska heimssambandsins er í ár unnið með bænina Gef oss í dag vort daglegt brauð, sem verður þema heimsþingsins í Þýskalandi í júlí næstkomandi. Daglegt brauð vísar til nærandi og lífgefandi þátta sem er öllum mönnum nauðsynlegir, á líkamlegu sem andlegu sviði. Bænin sem Jesús kenndi okkur minnir á að þessi gæði eru öllum ætluð, körlum sem konum. Við erum líka minnt á að enn skortir mikið upp á að konur og karlar njóti sömu gæða, í kirkjunni sem í samfélaginu almennt.

Í samhengi kirkjunnar sjáum við að í mörgum löndum eru raddir og lífsreynsla kvenna ekki tekin alvarlega og ekki kallað eftir þjónustu þeirra og leiðsögn. Þess konar iðkan er ögrað af skilningi biblíunnar á leiðtogahlutverkinu og prestsdómi trúaðra. Ef daglegt brauð stendur ekki öllum til boða, heldur bara sumum, líður trúverðugleiki, þjónusta og boðun kirkjunnar.

Lútherska heimssambandið

Í sögu Lútherska heimssambandsins hefur margt breyst hvað þetta varðar. Þegar sambandið var stofnað í Lundi í Svíþjóð árið 1947, voru konur aðeins 3% af þátttakendum á þinginu. Síðan þá hefur mikið vatn runnið til sjávar og markvisst samtal farið fram um hlutverk kvenna í þjónustu kirkjunnar á sóknar-, svæðis- og landsvísu. Árangurinn af því má meðal annars sjá að hlutur kvenna í stjórnum og ráðum Lútherska heimssambandsins hefur breyst og batnað á þeim tíma sem liðinn er.

Í dag samþykkja um 75% af þeim 140 kirkjum sem tilheyra Lútherska heimssambandinu prestsvígslu kvenna. Í þessum kirkjum þjóna konur sem leiðtogar og á heimsþinginu í ár verður helmingur þátttakenda konur. Staða kynjanna er vitaskuld ekki bara mál sem snertir konur einar – staða kvenna í kirkjunni snertir skilning okkar á því hvað það er að vera kirkja sem boðar og þjónar.

Enn höfum við ekki gert það sem í okkar valdi stendur þannig að jafn réttur, jöfn tækifæri og jafnar framfarir náist. Þannig stendur baráttann ennþá yfir, í okkar eigin kirkju og systurkirkna sem við eigum samfélag við. Kirkjan er samfélag í trú og þjónustu og í því samhengi biðjum við um daglegt brauð sem nærir líkama og sál og stendur öllum til boða. Sem slíkt samfélag berum við jafnri stöðu karla og kvenna vitni, í samhengi viðræðna kirkjudeilda og trúarbragða.

Boðandi og þjónandi samfélag beinir athygli sinni að þörfum manneskjunnar hvar sem hún er. Nokkur þeirra verkefna sem Lútherska heimssambandið vinnur að einmitt núna snúa að uppsetningu sólarrafhlaðna í Máritaníu, örlánum til kvenna í Bólivíu, fræðslu um umskurn kvenna í Tansaníu og baráttu gegn mansali í Evrópu.

Daglegt brauð handa öllum

Kirkjan vinnur að daglegu brauði handa öllum með því að vera samfélag sem boðar og þjónar. Kirkjan boðar með því að ögra fordómum, hefðum og kerfum sem hindra konur í því að standa jafnfætis körlum í kirkju og samfélagi. Kirkjan þjónar með því að að vera þar sem minnstu systur og bræður Krists eru og mæta líkamlegum, félagslegum og andlegum þörfum þeirra. Alþjóðlegur baráttudagur kvenna minnir kirkjuna okkar á að enn skortir á að allir eigi daglegt brauð.

Hvað segir þessi frásögn okkur? Hún segir svo ótrúlega margt um Guð. Hún segir okkur það að Guð forgangsraðar aldrei fólki, að Guð á ekki bara erindi við “málsmetandi” aðila samfélagsins sem geta hugsað afstætt og sett kenningar í samhengi. Frásögnin undirstrikar erindi Guðs, að hann er ekki að leita að guðfræðingum til starfa heldur annars vegar opnum hjörtum og hins vegar týndum sálum, manneskjum sem eru tilbúnar að deila trú sinni en líka manneskjum sem þrá hlutdeild í trú annarra. Þessar manneskjur leitast heilagur andi við að leiða saman og þannig stækkar kirkjan og dafnar og siglir þrátt fyrir mótbárur tíðarandans .

En þessi frásögn sem oft er nefnd barnaguðspjallið er líka mikilvæg skilaboð til allra uppalenda því hún mótmælir þeirri afstöðu sem heyrðist tíðum á “góðæris” ferlinum, að samvera foreldra og barna snerist ekki um magn, heldur gæði. Dálítíð skondið þar sem allt annað var metið í magni á kostnað gæða, vinna, arður og jafnvel afþreying. Jesús myndi aldrei ráðleggja neinu foreldri að ástunda uppeldi eins og líkamsrækt, við eigum að veita börnunum okkar tíma og sá tími á að mestu að einkennast af áreynslulausri samveru en ekki skipulagðri dagskrá. Hugmyndin um gæði umfram magn í mannlegum samskiptum einkennist í raun af ákveðnum hroka gagnvart lífinu sem í eðli sínu er gjöf og tíminn sem hluti þess gjafar býr í hverjum andardrætti. Meira munum við aldrei vita.

Æskulýðsstarf kirkjunnar er unnið samkvæmt boðun Jesú Krist, í því felst einmitt sú guðlega afstaða að veita ungmennum þann tíma og athygli sem þau þarfnast. Það er eitt af meginmarkmiðum starfsins, í kirkjum landsins starfar hæfileikaríkt hugsjónafólk sem leggur ekki áherslu á flugeldasýningar í hverri samveru, heldur innihaldsrík samskipti þar sem börnin upplifa sig fá athygli, uppörvun og skjól.

Í dag sunnudaginn 7.mars fögnum við því mannbætandi starfi sem kirkjan vinnur með æsku landsins, í flestum kirkjum munu börn og unglingar bera uppi helgihald dagsins og ef einhver heldur að kirkjan sé barn síns tíma ætti sá hinn sami að gera sér ferð í auglýsta guðsþjónustu og sjá með eigin augum að það eru börnin sem eiga tíma kirkjunnar.

Undanfarin ár höfum við sem störfum saman að málefnum innflytjenda og mannréttinda almennt á Íslandi reynt að vekja athygli á kynþáttafordómum og misrétti hér á landi. Það kann að vera, þvert á móti, að mörgum Íslendingum þyki erfitt að tala um kynþáttafordóma og misrétti þar sem málið er sjaldan í opinberri umræðu. Það neitar þó enginn tilvist þess í samfélaginu.

Eru fordómar til á Íslandi?

Það tíðkast sem betur fer ekki á Íslandi að kveikja í híbýlum þeirra sem eru af öðrum kynstofni en Íslendingar og því öðruvísi í útiliti. Það sama á lang oftast við um árásir á það fólk sem hefur framandi útlit. (Það verður samt að benda á að ofbeldisfullar árásir hafa verið framdar vegna þess að viðkomandi var af öðrum kynstofni og framandi í útliti.) Við verðum að muna að öll komum við að einni og sömu dýrategundinni vísindalega séð, Homo sapiens.

Það er leiðinlegt frá því að segja að á Íslandi eru fordómar almennt gagnvart útlendingum. Sem prestur innflytjenda er ég í miklum samskiptum við fólk sem er af erlendu bergi brotið. Það er leiðinlegt að þurfa að segja frá því að fjölmargir skjólstæðingar mínir upplifa niðurlægingu og mismunum í daglegu lífi sínu hér á landi. Neikvætt álit á útlendingum hefur ýmsar birtingarmyndir.

Ég vil staldra við tvö atriði áður en ég held áfram. Í fyrsta lagi þá vil ég leggja áherslu á að það ég tel ekki að allir Íslendingar sem hafa fordóma gagnvart útlendingum séu svokallaðir„rasistar“. Ég lít á þá sem venjulegt fólk, rétt eins og annað, en stundum fer það villur vegar í mannlegum samskiptum, vegna oft ómeðvitaðra fordóma sinna.

Í öðru lagi þá geta útlendingar sjálfir verið með fordóma gagnvart öðrum útlendingum. Ég heyri þetta af og til frá Íslendingum. En sú staðreynd getur aldrei verið afsakað eigin fordóma, í þessu tilviki fordóma sem Íslendingar kunna að hafa. Það, að minnihlutahópurinn hafi fordóma hefur minna vægi af því að mismununin er oftast alvarlegri þar sem  hún tengist„samfélagsvaldi“, þar sem vald meirihlutans, í þessu tilviki Íslendinga hefur meira vægi í samfélaginu.  En minnihlutahópum fyrirgefast þó ekki fordómar sínir heldur.

Skiptir útlendinga engu máli?

Birtingarform fordóma eða mismununar eru mjög mismunandi og ég ætla ekki að telja upp allar birtingarmyndirnar hér. En í tilefni af Evrópuviku gegn kynþáttamisrétti langar mig að biðja íslenskt fólk um að velta vel fyrir sér hvort þeir verði varir við í umhverfi sínu ákveðið tilfinningaleysi í garð útlendinga, sem myndi síður líðast í garð Íslendinga. Þetta snýst um að finna ekki til með útlendingum og hafa ekki samkennd með þeim og veita þeim því verri þjónustu, leyfa sér að vera dónalegri við þá og nota harkalegra orðalag. Þetta er mjög oft reynsla fólks af erlendum uppruna.

Við innflytjendur  verðum ekki síður særðir og Íslendingar þegar við upplifum það að verða fyrir aðkasti eins og að ofan greinir. Við upplifum að vera útilokaðir og fá ekki að njóta sambærilegrar vináttu og aðrir Íslendingar í samfélaginu. Við tökum því jafnóstinnt upp og verðum móðgaðir á sama hátt og sambýlingar okkar.

Ég skal taka nokkur dæmi. Þjónustufulltrúi hefur ekki jafn góðan tíma fyrir útlenska viðskiptavini, fulltrúi frá opinberri stofnun útskýrir mikilvægt erindi ekki almennilega fyrir innflytjendur sem skilja íslensku ekki jafnvel og innfæddir eða að starfsfólk talar óþarflega harkalega við erlent starfsfólk á sama vinnustað. Persónulega nefni ég flokk af slíkum uppákomum„Skiptir útlendinga engu máli – fordómar“: Nefnilega er það að manneskja getur ekki skynjað útlendinginn sem manneskju, rétt eins og það er sjálft og dæmir fyrir fram að útlendingi væri sama hvað sem er að ræða.

Margir sem lesa þessar línur munu draga í efa að slíkt gerist í raun, en því miður, gerist það oftar en stundum. Hafið þið ekki séð slíkt með ykkar eigin augum? Hafið þið ef til vill tekið þátt í slíku einelti?  Mér fyndist gott að við færum öll yfir það hvernig við högum samskiptum okkar í tilefni af þessu alþjóðaátaki sem ætlað er að vekja athygli á kynþáttamisrétti. Ég endurtek það að varðar málið ekki einugis Íslendinga, heldur fólk af erlendum uppruna líka og mig sjálfan.

,,Kynþáttamisrétti“ er stórt orð. Við getum auðveldlega litið framhjá því í okkar daglega lífi, sagt að það komi okkur ekki við. En við getum einnig hugsað um kynþáttamisrétti í okkar daglega lífi og sett það í samhengi við það. Ég óska þess að við öll sem sköpum þetta samfélag, tökum okkur stund og hugsum um málið einu sinni enn. Við þurfum að takast á við okkar eigin fordóma til þess gera kynþáttmisrétti útlægt. Sköpum sanngjarnt samfélag fyrir alla, útrýmum kynþáttafordómum.

Ég mun seint gleyma vekjandi áletrun aftan á stuttuermabol sem þýskir unglingar gengu í á kristilegu tjaldmóti rétt fyrir utan Akureyri fyrir um 11 árum síðan. Þar stóð í íslenskri þýðingu „Án okkar verður kirkjan gömul“.

Kirkjan er ekki byggingar heldur samfélag fólks sem leitast við að hafa Jesú sem leiðtoga í lífi sínu. Samfélagið verður aldrei yngra eða eldra en þeir sem taka þátt, ef engum yngri er rétt keflið til að halda áfram og vera með í samfélagi kirkjunnar mun samfélagið smám saman eldast uns það hverfur og deyr.

Einmitt þess vegna er næsti sunnudagur, 7.mars, Æskulýðsdagurinn, svo mikilvægur, enn hann tileinkar Þjóðkirkjan unga fólkinu og víða í kirkjum landsins er metnaðarfull dagskrá þar sem unga fólkið gefur kirkjugestum af tíma sínum og hæfileikum. Poppmessa á Vopnafirði, Léttmessa á Borgarfirði eystra, Unglingakór ásamt Ingó úr Veðurguðunum í Selfosskirkju, Stuttmynd frá unglingum sýnd í messu í Lindakirkju, Drengjakór Reykjavíkur og hugleiðing frá 10-12ára (TTT) í Hallgrímskirkju svo fátt eitt sé nefnt.

Vanrækjum hvorki andlegu hliðina né æsku landsins og fjölmennum til kirkju á Æskulýðsdaginn, því án unga fólksins verður kirkjan gömul.

Þegar byrjaði að snjóa í Reykjavík í síðustu viku, breytti borgin um svip. Hús og garðar fengu á sig dulúðlegan blæ, götur og ljósastaurar voru eins og klippt út úr Narníu. Umferðarniðurinn og borgarhávaðinn sem fylgir íbúunum frá morgni til kvölds kæfðist undir þykkri snjóbreiðunni. Áætlanir og tímamörk riðluðust því enginn komst almennilega leiðar sinnar. Snjórinn fékk okkur til að staldra við.

Nýfallinn snjór sem breiðir yfir allt kallar fram þrána í brjóstum okkar eftir því sem er hreint og óspillt. Snjórinn fellur á skítugar götur og ruslahauga og leyfir okkur að halda augnablik að umhverfið okkar sé einmitt þannig: hreint og óspillt. Snjónum fylgir þannig huggun og hugheysting.

Þessa daga og misseri líður okkur á Íslandi eins og við sitjum á stórum haug þar sem ýmislegt leynist. Hruninn trúverðugleiki nær frá viðskiptaheiminum inn í embættismannakerfið,  stjórnmálin og samfélagið allt. Við bíðum eftir aðgerðum sem miða að því að reisa við réttlæti þeim til handa sem nú líða fyrir ábyrgðarleysi og skeytingarleysi annarra.

Aðgerðir sem miða að réttlæti eru forsenda þess að sátt náist í samfélaginu. Án sáttar fær kreppan að lifa í huga og hjarta ungra sem aldinna. Aðgerðir sem miða að réttlæti í samfélaginu, nefna hlutina sínu rétta nafni og kryfja málin til margjar. Þær ganga jafnt yfir alla. Réttlæti snýst hvorki um hefnd né offors. Það miðar að jafnvægi og jafnrétti.

Góðverk og góður ásetningur koma aldrei í stað réttlætis. Á það benti Ágústínus kirkjufaðir á sinni tíð og á það minnum við núna. Við þurfum að vinna saman að réttlæti í samfélaginu. Þráin í hjarta okkar er til samfélags þar sem ríkir sátt og náungakærleikur, til náungasamfélags. Þangað skulum við stefna.

Það er hverri manneskju hollt að taka reglulega frá tíma til sjálfsrannsóknar. Kirkjuárið gerir ráð fyrir að á föstunni tökum við okkur sérstaklega tíma til þess. Við rifjum upp píslarsöguna. Leið Jesú að krossinum. Sú saga fjallar um hugrekki. Píslargangan er vörðuð freistingum.

Nægar freistingar urðu á vegi Jesú. Gylliboðum um að seðja hungur, að öðlast frægð, frama og völd var hafnað. Freistingin um að missa kjarkinn var handan við hvert horn. Við þekkjum þessar freistingar. Við freistumst til að fylgja straumnum. Gleymum að nýta okkur samviskuna og hlusta á rödd hennar. Við freistumst til kjarkleysis, andstæðu hugrekkis.

Við skulum vanda okkur, kalla fram styrk okkar og hugrekki til þess að fylgja sannfæringu okkar. Hlustum á rödd samviskunnar og stöndum vörð um réttlætið. Vinnusemi er dyggð í okkar samfélagi. Það er ekkert nema gott um það að segja meðan vinnusemi er innan heilbrigðra marka og kemur ekki niður á heilsu okkar eða samskiptum við ástvini og vini.

Hættan getur líka verið sú að vinnan verði skjól fyrir leti. Leti sem snýr að því að hafa skoðanir. Við nennum ekki að setja okkur inn í málin og látum umhverfi og annað fólk um að mata okkur. Við höfum séð hvert það getur leitt okkur. Finnum jafnvægi. Verum dugleg en sjáum hlutina í víðu samhengi.

Við skulum leita uppi galla okkar til þess að eiga forsendur til þess að bæta okkur. Leitum uppi kosti okkar og láta okkur þykja vænt um þá og notum þá okkur í samskiptum við samferðafólkið.

Við vildum svo gjarnan vera laus við þjáninguna. Þjáning er hluti lífsins, hluti af því að vera manneskja sem getur fundið til. Hversvegna byrðum lífsins er svo misskipt milli mannanna barna er ein af stóru gátum lífsins. Ekkert okkar sleppur þó undan sorg og sársauka.

Lífsgæði fjalla ekki um að flýja eða afneita sársaukanum. Lífsgæði eru miklu heldur það að vera til staðar í lífi samferðafólksins. Deila sorg, deila gleði, deila von. Miðla kærleika. Veita huggun og styrk. Miðla trú og trausti á umhyggju Guðs. Við erum ekki alltaf meðvituð um það en stundum erum við borin, borin á bænaörmum, borin á kærleiksörmum Guðs. Jafnvel þegar allt annað virðist hverfa getum við treyst því.

Hvað get ég gert? Hlúð að lífinu. Hlúð að sjálfri mér til þess að vera aflögu fær þegar systir eða bróðir þarf á nálægð að halda. Ræktað líkama og sál, styrkt fjölskylduböndinn, varðveitt vináttuna. Leitað kyrrðar. Gefið mér tíma og rúm fyrir samfélag við Guð.