Trúin og lífið
Lífið og tilveran


Leita

Ólafur Egilsson

Þjóðkirkja, trúfrelsi, siðareglur

Ein þeirra spurninga sem ætlunin er að svarað verði í þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október nk. er sú, hvort áfram skuli vera ákvæði um þjóðkirkju í stjórnarskrá Íslands. Í gildandi stjórnarskrá lýðveldsins, 62. til 64. gr., segir: “Hin evangeliska lúterska kirkja skal vera þjóðkirkja á Íslandi, og skal ríkisvaldið að því leyti styðja hana og vernda”. Tekið er fram að þessu megi breyta með lögum. Jafnhliða er svofellt ákvæði: “Allir eiga rétt á að stofna trúfélög og iðka trú sína í samræmi við sannfæringu hvers og eins. Þó má ekki kenna eða fremja neitt sem er gagnstætt góðu siðferði eða allsherjarreglu.” Og ennfremur segir: “Öllum er frjálst að standa utan trúfélaga. Enginn er skyldur til að inna af hendi persónuleg gjöld til trúfélags sem hann á ekki aðild að. Nú er maður utan trúfélaga og greiðir hann þá til Háskóla Íslands gjöld þau sem honum hefði ella borið að greiða til trúfélags sins…” — Þau trúfélög sem starfa í landinu við ásamt þjóðkirkjunni eru langflest kristin.

Þegar þjóðin tók kristna trú var það mál hinna spökustu, að farsælast væri að þjóðin aðhylltist eina trú – ella væri stofnað til óeiningar í landinu. Söguþekkingu hefur farið aftur. Má því vera að margir kannist ekki lengur við hin fleygu orð Þorgeirs Ljósvetningagoða og lögsögumanns við kristnitökuna á sinni tíð, sem sagt er frá í Íslendingabók Ara fróða: “En nú þykir mér það ráð…að við höfum allir ein lög og einn sið. Það mun verða satt, er vér slítum í sundur lögin, að við munum slíta og friðinn.” Hnattvæðing og fjölmenning eru líka orðin þvílík tískuorð, að þau byrgja mörgum sýn á gömul sannindi. Það er mikill misskilningur, að þótt Íslendingar hafi – í kristilegum kærleika – veitt athvarf fólki, sem hrakist hefur úr eigin þjóðlöndum, þá beri að breyta hér grundvallarþáttum þjóðlífsins og laga eftir aðkomufólkinu. Hægt er að koma til móts við fólkið og sýna því skilning, án þess að svo langt sé gengið.  Kristin trú og kirkja hafa reynst farsælar undirstöður íslensks þjóðlífs í meira en þúsund ár. Sá vaxandi glundroði sem vofir yfir, ef vegið verður að rótum kirkjunnar, er ekki það sem þjóðin þarfnast eða horfir henni til góðs.  Tilvist kristinnar þjóðkirkju hefur líka á engan hátt hamlað því, að fólk gæti gengið í önnur trúfélög eða staðið utan slíkra hreyfinga. Trúfrelsi hefur því ríkt í landinu samhliða þjóðkirkju sem allur þorri þjóðarinnar telst til. — Þannig er áreiðanlega heillavænlegast að þetta verði áfram.

Þörf á að stofnanir og fyrirtæki setji sér siðareglur hefur verið töluvert rædd. Varið hefur verið fé og fyrirhöfn í samningu slíkra reglna. Líka eru þekktar deilur um hvort þeirra sé í rauninni þörf. Þegar grannt er skoðað er vandamálið ekki skortur á viðmiðum og reglum — heldur að fylgt sé þeim sem þegar eru til. Flestir eru sem betur fer þannig gerðir, að þeir finna í eigin brjósti hvað rétt er og hvað rangt. Margir sækja þá tilfinningu og þekkingarlegan grundvöll hennar í trúarrit kristinna manna – Biblíuna. Ekki þarf nema að minna á boðorðin tíu, sem fermingarbörn læra. En ótalmargt annað sem leggur grunn að heilsteyptu mannlífi er að finna í þeirri bók, eins og flestir vita. Tíma sem varið er til lesturs hennar hefur því löngum þótt vel varið – og bæði kjarnaatriðin og það sem þarf skýringa við ræða prestarnir í kirkjum landsins á hverjum sunnudegi.
Mikið er nú velt vöngum yfir, hver verði næsti forseti Bandaríkjanna. Abraham Lincoln (1809-1865), forsetinn vestra sem margir telja merkastan allra, sá er barðist fyrir afnámi þrælahalds og eflingu lýðræðis, lét eitt sinn svo ummælt um Biblíuna: “Allt það, sem æskilegt er fyrir velfarnað mannsins, bæði í þessu lífi og öðru, má finna í Biblíunni.”  Minnumst þessa og verndum sess kristinnar kirkjun í þjóðfélagi okkar.
(Lítið breytt úr grein í tímaritinu „Þjóðmál“, haust 2012)

 

Um höfundinn



Allur réttur áskilinn © 2000-2006 Þjóðkirkjan. Flettingar 2009.


Pistlar
Postilla
Almanak
Spurningar