Pistlar á trú.is eru birtir undir fullu nafni höfunda og eru á ábyrgð þeirra.
25. júlí 2011
Sigríður Þorgeirsdóttir heimspekiprófessor skrifaði athyglisverða hugvekju um ofbeldi gegn konum og börnum í Fréttablaðið fyrir skömmu. Svo áleitin var hugvekjan að hún vakti meira að segja huga minn, karlklerks á eftirlaunum. Í hugvekjunni beinir Sigríður athyglinni að menningarbundnum rótum slíks ofbeldis, sem hún telur ekki nægur geumur gefinn. Hún vekur athygli á rótum vestrænnar menningar og leitast við að greina hvaðan hugmyndir vestrænna hvítra karla um rétt sinn til að vaða yfir konur og börn með ofbeldi séu komnar. Hún skrifar: „Þetta virðingarleysi gagnvart öllum þeim sem eiga ekki hlutdeild í kerfi karlhverfra, hvítra yfirráða, gegnsýrir hugmyndasögu Vesturlanda. Í einu af ritum Páls postula í Biblíunni er boðað að konum skuli meinað að tala í kirkjum. Konur eru sagðar óhreinar.“ Sigríður segir þennan „hugarburð“ eiga sér „rætur í forngrískri heimspeki sem leggur fræðilegan grunn að kvenfyrirlitningu okkar menningar. Heimspeki Aristótelesar fer í gegnum heimspeki Tómasar frá Akvínó beint inn í kenningar kristinnar kirkju.“ Hvetur Sigríður til þess að í menntun guðfræðinga, heimspekinga og kennara sé lögð meiri áhersla á menningarlega greiningu þessa vandamáls. Síðan spyr hún: „Hefur samstaða karla í gegnum aldirnar að einhverju leyti fengið kraft úr ímynd sambands guðföður og sonar?“
Upptendraður af hvatningu prófessorsins til að skoða þennan vanda í ljósi menningar hvarflaði hugur minn til Kína en þar tíðkaðist öldum saman að reyra fætur stúlkubarna í frumbernsku til að auka kvenleika þeirra, þannig að þær urðu nær ófærar til gangs. Hugurinn leitaði einnig til hins kommúníska Kína þar sem stúlkubörn voru gjarnan borin út fremur en piltbörn eftir að stjórnvöld settu kvóta á barneignir. Og mér var hugsað til Indlands þar sem konur hafa verið brenndar lifandi með líki eiginmanna sinna. Og hugurinn leitaði til Afríku, þar sem víða tíðkast að meta gildi kvenna til kýrverðs og ungar stúlkur eru limlestar með umskurði. Og allt eru þetta hefðir lausar við áhrif frá þeim kumpánum Aristótelesi, Páli postula og Tómasi frá Akvínó, og þar sem kristnar ímyndir um samband „guðföður og sonar“ eru órafjarri.
Þetta menningarlega sjónarhorn vakti með mér þá spurn hvort hér væri ekki um að ræða sammannlegan brest, ásókn í vald og hneigð til undirokunar þeirra sem lítils mega sín, hneigð sem býr til eða leitar að farvegi innan heimspekikerfa, trúarbragða og menningar. Er hugsanlegt að menningararfurinn og trúarbrögðin sem slík séu ekki sökudólgurinn, heldur maðurinn sjálfur, hver sem hann er og hvar sem hann er? Ástæða er vissulega til að greina þá þætti menningar eða átrúnaðar sem hægt er að misbeita til illvirkja. Við þá greiningu ættum við jafnframt að hjálpast að við að greina og rækta þá þætti í menningu og trúarbrögðum hvarvetna í heiminum sem hamlað geta hvers konar kúgun og ofbeldi. Þá væri jafnvel hægt að syngja með Páli postula óð hans til kærleikans sem hefst svona: „Þótt ég talaði tungum manna og engla en hefði ekki kærleika, yrði ég hljómandi málmur eða hvellandi bjalla.“ Í slíku mannræktar- og uppbyggingarstarfi væri dýrmætt að geta notið leiðsagnar fordómalausra og víðlesinna fræðimanna. Ég þakka Sigríði hugvekjuna.
Allur réttur áskilinn © 2000-2012 Höfundar og þjóðkirkjan. Flettingar 884.
25. 7. 2011 kl. 10.43
Kærar þakkir sr. Sigurður fyrir svar þitt við grein Sigríðar. Mér þykir þetta mikilvægur punktur sem þú veltir upp og spyrð um:
Fræðilegrar greiningar er þörf, því er ég þér sammála og þakka þér aftur fyrir þessa grein. Um leið langar mig að nefna að áhugavert væri að sjá svar þeirra sem þekkja guðfræðinám við HÍ vel við þeim hluta greinar Sigríðar þar sem hún telur guðfræðimenntun ábótavant í þessum efnum. Mér kæmi það mjög á óvart, en þekki námið of lítið til að geta svarað því.
25. 7. 2011 kl. 13.31
Góðan daginn.
Pistill Sigríðar Þorgeirsdóttur eins og ég skil hann alhæfir ekki um það að öll kúgun kvenna og barna sé runnin undan rifjum vestrænnar hugsunar. Markmið hennar er frekar að skoða birtingarmyndir slíkrar kúgunar í hinni vestrænu hefð og hversu vel eða illa íslenska skólakerfinu tekst að uppræta slíkar hugmyndir.
Sigurður spyr: “Er hugsanlegt að menningararfurinn og trúarbrögðin sem slík séu ekki sökudólgurinn, heldur maðurinn sjálfur, hver sem hann er og hvar sem hann er?”
Hér er rætt um það hver mannskilningur kristinnar trúar eigi að vera. Ef feðraveldishyggja væri að einhverju leyti innbyggð inn í manneskjuna væri litlu hægt að breyta. Slíkur eðlishyggjumannskilningur er að mínum dómi ekki heppilegur í baráttu fyrir umbreytingum á kúgandi hugmyndaarfi. Ég vil í staðinn spyrja hvort hægt sé að aðgreina manneskjuna og hennar eigind fullkomlega frá því menningarumhverfi sem hún hrærist í. Þeirri spurningu svara ég neitandi.
Kveðja, Sigríður
25. 7. 2011 kl. 14.07
Sæl vertu, Sigríður Guðmarsdóttir.
Vissulega er hér um ákveðinn skilning á manninum að ræða, þ.e. hvort hann hefur hneigð til hins illa, hvort sem um karla eða konur er að ræða. Ég gef hvergi tilefni til að túlka orð mín svo að feðraveldishyggjan sem lík sé innbyggð í manneskjuna, heldur hneigðin til hins illa sem m.a. birtist í ofbeldishneigð, þar sem ein birtingarmyndin er vissulega kúgun kvenna og kúgun bæði karla og kvenna á börnum. Ég er ekki að afneita menningarmótun einstaklinganna, heldur bendi ég á að hneigðin til undirokunar leiti sér farvegs eða búi hann til í ólíkum menningar-,trúar- og hugmyndakerfa.Sem kristinn guðfræðingur hlýt ég að trúa því að hægt sé að vinna gegn illum hneigðum og rækta hinar góðu. Við slíka ræktun þekki ég enga betri leið en að fylgja fordæmi Jesú Krists, sem tók illar hneigðir mannsins (syndina) alvarlega en benti á leið til endurnýjunar hugarfarsins.
Sigríður hvatti til menningarlegs sjónarhorns á vandann. Linnulaus áróður vestrænna og margra íslenskra guðleysingja (ég veit ekkert um stöðu nöfnu þinnar í þeim efnum) endurtekur sífellt að kristinn dómur sé rót alls ills í Veastrænni menningu.Það getur því verið hollt að líta í kringum sig víðar í veröldinni til að benda á að í öðrum menningarheimum eru vandamálin hin sömu.
Kveðja, Sigurður
25. 7. 2011 kl. 14.26
Áhugavert Sigurður. Gætirðu vísað á dæmi um slíkan áróður íslenskra guðleysingja?
25. 7. 2011 kl. 15.58
Blessaður sendu pistil þinn inn í orðabelg Fréttablaðsins. Sjónarhornið er mikilvægt.
25. 7. 2011 kl. 17.36
Sæll, vertu Matti.Þar er m.a. fremstur í flokki Richard Dawkins, en eins og þú veist án efa var bók hans The God Delusion, gefin út hér og þýdd af formanni Vantrúar (fyrrv.)Á starfsmannavef HÍ fór prófessor nokkur mikinn með slíkan áróður, en óvíst að þú hafir aðgang að því. Hirði ekki um að tína fleira til.
Kveðja,
Sigurður
25. 7. 2011 kl. 18.15
Já, ég kannast við Richard Dawkins og bók hans, The God Delusion - las hana á frummálinu fyrir nokkru og hef rennt yfir þýðinguna. Ágæt bók.
Ég kannast ekki við að Dawkins haldið því fram að “kristindómur sé rót alls ills í Vestrænni menningu”. Hvar lastu það í bókinni eða öðrum verkum Dawkins? Ég veit einmitt til þess að Richard Dawkins hafi þvertekið fyrir það að trúarbrögð séu rót alls ills.
Það vill einnig svo skemmtilega til að ég las pósta prófessorsins á starfsmannavef HÍ og svar frá þér (sem mér þótti ekki mjög vandað). Þú ættir að vita að fátt fer fram hjá mér sem gerist innan HÍ!
Prófessorinn var vissulega harðorður í garð trúarbragða og ég sé ekkert að því. Sé aftur á móti ekki að hann haldi því fram að trúarbrögð séu rót alls ills í Vestrænni menningu.
Þannig að mér þykir leitt um að þú hirðir ekki um að tína fleira til því það sem þú dróst úr hattinum núna eru alls ekki dæmi um að nokkur haldið því fram að trúarbrögð séu rót alls ills.
ps. Legg til að þú vísir orðrétt í skrif manna frekar en að styðjast við túlkun annarra, t.d. McGrath. Stundum eiga aðrir til að taka orð úr samhengi og gefa villandi mynd af skrifum þeirra. Slíkt gerist jafnvel í Guðfræðideild Háskóla Íslands.
26. 7. 2011 kl. 0.23
Takk fyrir pistilinn, Sigurður. Ég hefði áhuga á að heyra fra guðfræðideildinni um viðbrögð við þeirri spurningu sem Pétur Björgvin lyftir fram.
26. 7. 2011 kl. 16.05
Þakka Sigurði Pálssyni þessi ágætu og læsilegu grein. Sigríður Þorgeirsdóttir segir m.a. eftirfarandi í grein sinni: “Guðfræðimenntaðir fara út í kirkjur og skóla án þess að fjallað hafi verið kerfisbundið í náminu um lotningu fyrir hinu karllega, lítillækkun kvenna og barna og þeirra sem eru taldir öðruvísi í menningararfinum.” Þetta tel ég ranga staðhæfingu sem geri lítið úr þeirri miklu áherslu á kvennaguðfræði sem verið hefur í guðfræði- og trúarbragðadeildinni a.m.k. síðastliðinn áratug. Þar, og raunar í fleiri greinum, eru þessi mál mjög á dagskrá.