,,Hvernig kona (formaður Prestafélagsins) getur komist að þeirri niðurstöðu að þau viðbrögð (þ.e. Karls Sigurbjörnssonar, innsk. höf.) hafi verið svona meira og minna í lagi, það veit ég ekki og langar ekki að vita“.

Svo segir Illugi Jökulsson í pistli sínum á Eyjunni. Þrátt fyrir að hann kæri sig ekki um að skilja afstöðu mína og sjónarmið þá leyfir hann sér engu að síður að rangfæra þau. Ég tel mig því knúna til þess að bregðast við.

Það er alrangt hjá Illuga Jökulssyni að ég telji viðbrögð Karls Sigurbjörnssonar vegna mála Ólafs Skúlasonar„meira og minna í lagi.“ Ég tel þau alls ekki í lagi. Ég tel viðbrögð kirkjunnar alls ekki í lagi hvað flesta þætti málsins varðar. Það kom fram í þeim viðtölum sem við mig voru tekin um þetta mál. Þar tók ég skýrt fram að alvarleg mistök voru gerð en eftir að hafa lesið skýrsluna þá teldi ég miðað við niðustöður skýrslunnar ekki tilefni til afsagnar biskups. Karl Sigurbjörnsson er ekki brotamaður, hann er hins vegar oft klaufalegur í orðum. Hann brást á ögurstundu við af fákunnáttu og hann gerði mistök. Um einlægni hans til þess að vinna af einurð að því verkefni að gera viðbrögð Þjóðkirkjunnar við kynferðisbrotum til fyrirmyndar þarf hins vegar ekki að efast. Gengist hefur verið við því að mistök voru gerð og í einlægni lýst vilja til að gera betur. Sjálf tek ég mark á því og tel yfirbótina felast í að Kirkjuþing geri umbætur í ljósi skýrslunnar. Ég er þakklát þeim konum sem knúðu Þjóðkirkjuna til að horfast í augu við mistökin og þakka þeim fyrir að hvetja til umbóta á vettvangi kirkjunnar hvað kynferðisbrot varðar.

Síðasta haust var ég spurð að því hvort ég teldi biskup þurfa að hugleiða stöðu sína. Þá svaraði ég því til að já ég teldi svo vera. Ég taldi þá að hann þyrfti að hugleiða stöðu sína alvarlega því ég efaðist um að hann gæti setið áfram í embætti vegna þeirra áskana sem uppi voru um þöggun. Síðan þá hefur margt gerst sem hefur breytt þeirri skoðun minni. Kirkjuþing tók ákvörðun um að láta fara fram rannsókn á þessu máli og niðurstöður þeirrar rannsóknar liggja nú fyrir. Ég ákvað strax og rannsóknarnefndin var sett á stofn að taka niðurstöðum hennar, hverjar svo sem þær yrðu og treysta dómgreind og fagmennsku þeirra sem verkið unnu. Ljóst má þó vera að svona skýrsla getur ekki verið fullkomin né tæmandi úttekt á þeim atburðum sem hún fjallar um.

Á bls. 213 í skýrslunni segir :„ Eins og fram hefur komið hafa frá árinu 1996 verið gerðar mikilvægar umbætur á starfsháttum Þjóðkirkjunnar þegar fram koma ásakanir á hendur starfsmanni hennar um kynferðisbrot. Með staðfestingu starfsreglna um meðferð kynferðisbrota innar íslensku Þjóðkirkjunnar árið 1998 var mótuð stefna um hvernig bregðast á við kynferðisofbeldi innan kirkjunnar……………þrátt fyrir þetta telur nefndin, sem fyrr greinir að enn sér töluverð vinna eftir áður en hægt sé að segja að kirkjan sé vel í stakk búin til að takast á við kynferðisofbeldi innan vébanda sinna“.

Kirkjuþing sem æðsta valdastofnun Þjóðkirkjunnar fjallaði um niðurstöður skýrslunnar í síðustu viku og ályktaði um viðbrögð. Á þinginu kom skýrt fram hversu fólk er slegið og enginn tók þeim alvarlegu mistökum sem gerð voru árið 1996 svo og 2009-2010 af léttúð. Á þinginu sat breiður hópur Þjóðkirkjufólks sem kjörin hafði verið til setu, prestar og leikmenn, fólk af landsbyggð og úr borg. Öll höfðu þingfulltrúarnir málfrelsi, tillögurétt og atkvæðisrétt. Að ætla eftir á að tala um þöggun og skoðanakúgun á þinginu er mér algerlega óskiljanlegt. Það er hægt að hafa margskonar skoðanir á niðurstöðum þingsins svo sem að viðbrögðin hafi verið máttlaus. Ekki síður má færa fyrir því rök að óeðlilegt hafi verið að forseti þingsins lýsti yfir stuðningi við biskup í setnignarræðu sinni, enda var stuðningsyfirlýsing við biskups Íslands ekki á dagskrá þingsins. Engu að síður er þinghaldið og form þess það lýðræðislega ferli sem við sem kirkja höfum komið okkur upp og fyrir því þarf að bera virðingu. Bretta síðan upp ermar og vera óhrædd við að breyta því sem þarf að breyta eftir þeim leiðum sem við höfum komið okkur saman um.

Aukakirkjuþing 2011 ályktaði að gera þyrfti breytingar á stjórnsýslu Þjóðkirkjunnar og vinnubrögðum í samræmi við ábendingar rannsóknarnefndarinnar. Markmiðið er að gera kirkjuna að öruggara samfélagi sem tekur á kynferðisbrotum af fagmennsku. Í því sambandi er rétt að vekja athygli á því að mörg félög og stofnanir hafa ekki enn hafið þá vinnu sem við þó hófum árið 1996. Í viðtali við Guðrúnu Ögmundsdóttur hjá fagráði um kynferðisbrot í Fréttatímanum nú um síðustu helgi segir hún m.a. að uppi séu hugmyndir um lagabreytingar þess efnis að öll trúfélög setji sér fagráð og fagráðin setji sér siðareglur til að vinna eftir. Þá sé hægt að horfa til þeirrar góðu vinnu sem unnin er í fagráði Þjóðkirkjunnar.

Að lokum geri ég athugasemdi við það að Illugi Jökulsson skuli telja að kynferði mitt skipta máli í þessu sambandi. Slíkt ber að mínu mati vott um fordóma og vanþekkingu. Það eru ekki aðeins konur eða stúlkur sem eru beittar kynferðislegu ofbeldi, í þeim hópi eru bæði konur og karlar, stúlkur og drengir. Gerendur eru einnig af báðum kynjum, þeir finnast í öllum stéttum og eru á ýmsum aldri. Ég á sjálf þá reynslu að hafa orðið fyrir ofbeldi. Ég veit hversu erfitt er að vinna með slíka reynslu og hversu óbærilegt það er þegar sagt er frá og ekki er hlustað. Orðalag eins og það sem Illugi notar er ekki til þess að auðvelda okkur að ræða faglega um þessi mál.
Hverju sem því líður þá stendur eftir stendur sú sannfæring mín að á meðan Þjóðkirkjan á fullt í fangi með að leysa úr erfiðum ágreiningsefnum og koma skikk á stjórnsýslu sína og skipulag í þeim anda sem rannsóknarnefndin kallar eftir, tel ég óráðlegt að ganga til biskupskosninga. Þjóðkirkjan þarf nú að einbeita sér að því að leysa úr þessum vanda svo hún geti veitt fólki það öryggi sem henni ber að veita. Að því starfi loknu er tímabært fyrir yfirstjórn kirkjunnar að víkja til hliðar.

Guðbjörg Jóhannesdóttir
Höfundur er prestur og formaður Prestafélags Íslands.

Um höfundinn