Viðburðarríkri vinnuviku er lokið. Organistinn hefur í störfum nýliðinnar viku eins og svo oft áður, þurft að bregða sér í ýmis hlutverk í sinni þjónustu, enda fer sennilega minnstur hluti organistastarfsins fram á orgelbekknum! Svo eiginlega ætti að breyta starfsheiti okkar innan kirkjunnar. Þúsundþjalasmiðir kæmist kannski nálægt réttu heiti en því gæti verið ruglað saman við annað gott starfsfólk í kirkjunni svo líklega þarf að finna eitthvað betra.

Hlutverk organistans þessa vinnuvikuna voru allmörg eins og þegar hefur komið fram. Ég hef verið skrifstofu- og símadama, föndurmeistari, æskulýðsleiðtogi, kórstjóri, kennari og píanó- og orgelleikari eins og ég er vön en auk þess hef ég í útfararathöfnum vikunnar m.a. þurft að leika Jónas Ingimundarson og spila á píanóið ýmis þekkt sönglög, finna Gylfa Ægis-grúvið á gítarinn og verða við óskum aðstandenda um frægt og krefjandi orgelverk eftir Widor. Ég prísa mig sæla að hafa ekki þurft að leika Víking Heiðar og taka píanókonsert eftir Rachmaninoff eða verið beðin um dansatriði.

Nú má ekki skilja mig sem svo að ég sé að kvarta, langt í frá. Ég hefði ekki valið mér þetta starf ef mér þætti þetta ekki gaman og mér finnst sjálfsagt að reyna eftir bestu getu að verða við óskum fólks um tónlist við athafnir og geri mitt besta til að hver athöfn verði eins persónuleg og mér er unnt.
En ástæða hugleiðinga minna og ritun þessarar greinar er þó sprottin af þessari ótrúlegu fjölhæfni sem ég þarf að sýna í mínu starfi til að halda höfðinu upp úr vatninu. Ég hef átta ára sérmenntun í mínu fagi, kirkjutónlist. Auk þess hef ég borið gæfu til að koma víða við á tónlistarferlinum og í náminu og kynnst ýmsum tónlistarstílum þó að eðlilega geti ég ekki talist sérfræðingur í neinu nema því sem kemur að minni sérhæfingu.

Það er fyrir löngu búið að setja okkur kirkjutónlistarmenn við sama borð og alla aðra tónlistarmenn í landinu, veraldlega sem kirkjulega. Þegar kemur að kirkjuathöfnum er hægt að hóa í hvern sem er til að spila og syngja. „Er eitthvað að því?“ spyr einhver kannski þá, „þetta eru jú athafnir fólksins“.
Vissulega er það rétt, við sem vinnum í þessum bransa eigum heldur engra annarra kosta völ en að verða við nánast öllum óskum um lagaval ef við viljum halda vinnunni okkar.

Hins vegar verð ég að segja að án minnar sérhæfingar kæmist ég líklega ekki langt í því að verða við nánast hvaða ósk sem er um tónlistarflutning. Sérhæfing mín felur nefnilega í sér mun meiri fjölbreytni en margir gera sér grein fyrir. Í mínu sérhæfða námi lærði ég bæði á píanó, orgel og sembal, lærði bókstafshljóma og útsetningar, söng, kórstjórn, barnakórstjórn og heilmikla hljómfræði auk bóklegra faga. Allt telst þetta til sérhæfingar í kirkjutónlist en er þó afar fjölbreytt.

Um þessar mundir er mikið rætt um niðurskurð innan kirkjunnar. Tillögur um niðurskurð hafa verið margvíslegar og líklega hefur enginn söfnuður eða stofnun innan kirkjunnar sloppið undan niðurskurðarhnífnum. Ein stofnun, sem Þjóðkirkjan heldur úti, er Tónskóli Þjóðkirkjunnar. Í Tónskólanum er kenndur orgelleikur og lítúrgískur orgelleikur ásamt spuna, kórstjórn og bóklegum fögum s.s. kirkjufræði og sálmafræði. Tónskólinn keppir að því að búa nemendur sem best undir störf innan kirkjunnar og hefur útskrifað marga nemendur á undanförnum árum. Nám í kirkjutónlist í Tónskóla Þjóðkirkjunnar er sambærilegt við nám í sömu fræðum annars staðar á Norðurlöndunum. Tónskólinn hefur einnig samstarf við Listaháskólann og geta nemendur á kirkjutónlistarbraut Listaháskólans lokið BA-gráðu með kantorsprófi frá Tónskólanum.

Heyrst hafa efasemdarraddir um tilvist Tónskólans og menntunina sem hann veitir. Við sem höfum kirkjutónlistarmenntun og höfum fylgst með gangi mála höfum ekki bara heyrt þessu fleygt, heldur finnst okkur bókstaflega að okkur vegið víða. Ráðningar tónlistarmanna innan kirkjunnar hafa verið afar tilviljanakenndar að undanförnu og virðist okkur sem menntun Tónskólans sé að engu höfð. Menn bera fyrir sig að þeir tónlistarmenn sem ráðnir hafa verið í ýmsum kirkjum og hafa enga kirkjutónlistar-menntun, séu miklu betur menntaðir tónlistarmenn en þeir kirkjutónlistarmenn sem um stöðurnar hafa sótt. Það má vel vera að svo hafi verið í einhverjum tilvikum, en hér vil ég biðja lesendur að staldra aðeins við. Nú er ekki nokkur maður í vafa um að þegar verið er að velja prest skuli ráða manneskju með guðfræðipróf. Það á ekki að ráða leikara, félagsfræðing eða kennara - alveg sama þó að allir þessir aðilar kynnu að hafa mun lengri menntun og starfsreynslu að baki en guðfræðingarnir, eða séu skemmtilegri og nái betur til fólksins. Fínt að fá bara Sveppa, Góa eða Sigga Sigurjóns sem prest - er það ekki?

Hér hlýtur að gilda sama um tónlistarmenn sem ráðnir eru innan kirkjunnar - a.m.k. myndi maður halda það í ljósi þess að kirkjan heldur úti heilli stofnun sem menntar kirkjutónlistarfólk. Gengur það upp að ganga framhjá því fólki þegar ráðið er í stöðurnar? Er það í samræmi við starfsreglur Þjóðkirkjunnar?
Tónlist er afskaplega stór þáttur og mikilvægur í starfi kirkjunnar. Kirkjan yrði mjög fátæk án tónlistarinnar og tónlistarmannanna sem þar starfa. Hugum að því að Tónskóli Þjóðkirkjunnar og lítill hluti starfsemi Skálholtsskóla er eini vettvangur tónlistarmanna kirkjunnar til menntunar og endurmenntunar. Hugum að því að embætti Söngmálastjóra (sem einungis er hálf staða) er eina embættið sem sinnir tónlist innan kirkjunnar eingöngu. Samt er tónlistin ekki veigaminni þáttur í athöfnum en hið talaða orð. Það væru mikil mistök að skera enn frekar niður á þessum vettvangi og hreint glapræði.

Ég vil benda á að í Danmörku, þar sem kirkjan er þjóðkirkja eins og hér á landi, eru allir organistar embættismenn eins og prestarnir. Því geta söfnuðir þar ráðið söngvara í fastar stöður og boðið sóknarbörnum sínum tónlist við athafnir þeim að kostnaðarlausu. Organistarnir bera þar fulla ábyrgð á öllum tónlistarflutningi í kirkjunum, og það þykir sjálfsagt að hafa organista sem spilar undir í öllum athöfnum og söngvara sem syngja - líka í skírnum. Hér á Íslandi er þetta ekki sjálfsagt. Tónlistin er ekki sjálfsögð þjónusta við sóknarbörn, það þarf að borga hana dýru verði. Þetta er auðvitað þróun sem erfitt er að snúa til baka, en við skulum huga að því hvert kirkjan okkar stefnir ef kirkjutónlistarmenntunin er engu höfð og engin embætti verða til að sinna þessum mikilvæga þætti.

Um höfundinn