Trúin og lífið
Pistlar


Undirsíður

Eftir sama höfund

Skyldir pistlar

Pistlar á trú.is eru birtir undir fullu nafni höfunda og eru á ábyrgð þeirra.



Leita í pistlum

Sigurður Árni Þórðarson

Kirkjubylting í Noregi

4. nóvember 2009

Kirkjubylting í Noregi

Hvernig verður aukinni trúarfjölbreytni samfélags best mætt? Hver eru ábyrg viðbrögð kirkju gagnvart því að skólum er ekki lengur ætlað að sjá um skírnarfræðslu, heldur aðeins fræða almennt um trúarbrögð og lífsskoðanir? Þetta voru meðal þeirra spurninga, sem Norðmenn spurðu sig fyrir nokkrum árum. Svarið var skýrt: Góð fræðsla og gott uppeldi. Eftir undirbúning og ítarlegar umræður samþykkti norska Stórþingið árið 2003, að veita fé til trúfræðslu á vegum norsku þjóðkirkjunnar. Fyrstu fimm árin, þ.e. árin 2003-2008, voru skilgreind sem tilraunatími og í kjölfarið skyldi meta hvort og hvert framhald yrði. Nú hefur þeim áfanga verið náð og nýtt skeið hafið. Fræðslustarfið er að breyta starfsháttum kirkjunnar og hljóðlát kirkjubylting er að hafin. Við Íslendingar getum margt lært af þessu starfi og ættum að nýta okkur bestu þætti þess. Það er okkur fært þó ekki sé að vænta meðgjafar frá hendi hins opinbera eins og í Noregi.

Trúaruppeldi vegna mannræktar og friðar

Af hverju fara Norðmenn þessa leið og af hverju er hið opinbera reiðubúið að veita þrjú hundruð milljónum norskra króna árlega til þessa verkefnis? Það er m.a. trú á, að uppfrætt fólk leggi meira til samfélagsins en ella og hafi fremur þroska til að mæta með ábyrgð, óttaleysi og vinsemd fólki með aðrar lífsskoðanir en það sjálft. Og þar skólum er ekki ætlað að vera trúarlegar innrætingarstofnanir og sjá ekki lengur um skírnarfræðslu er ríkið reiðubúið að leggja kirkjunni til fé sérstaklega til trúarmótunar ungmenna. Það er ætlað til fjárfestingar í mannrækt. Það er fé vegna framtíðarfriðar og samfélagsgæða, sem ríkið leggur kirkjunni til. Kirkjunnar er að nýta það vel til visku og þroska fólks.

Áætlunin er miðuð við unga fólkið, þ.e. til átján ára aldurs. Nærri lætur að það séu um 6300 kr. á hvert skírt barn í Noregi. Það er svo sannarlega ekki sjálfgefið að þingið ákveði svo kostnaðarsama dagskrá en auðvitað er saga að baki sem skýrir.

Saga kristinfræði

Á fyrri öldum sá kirkjan um skólahald í Noregi. Árið 1739 hófst síðan almennt skólastarf og var kirkjulega tengt og skilgreint sem undirbúningur fermingar. Fyrir fjörutíu árum, árið 1969, var þetta skírnarfræðsluhlutverk skólanna aflagt með formlegum hætti. Markmiðsgrein fræðslunnar var umorðuð og áherslur og starfshættir grunnskólafræðslu þjóðarinnar breyttust þar með. Kristinfræðigreinin var svo endurskilgreind þremur áratugum síðar eða 1997. Lífsskoðanafræðslu var þá aukin á kostnað kristinfræði. Greinin nefndist þaðan í frá “kristindómur, átrúnaður, lífsskoðanir” og heitið segir skýra sögu um þróun. Eftir þetta var síðan mikið rætt um trúfræðslu í Noregi, hlutverk stofnana og stuðningur við heimili.

Breyting á hlutverki trúargreina skólanna leiddi til að árið 1999 var stofnaður á vegum hins opinbera vinnuhópur um skírnarfræðslu kirkjunnar. Hópurinn skilaði skýrslu sinni árið 2002 og lagði til, að réttur allra skírðra til fræðslu yrði lögfestur. Þá lagði hópurinn til hvernig fræðslan skyldi verða, á hvaða forsendum og með hvaða hætti. Málið hlaut stuðning mikils meirihluta Stórþingsmanna.

Árið 2008 var enn breytt skólagrein um trú og lífsskoðanir. Kristnin var felld út og greinin nefnist nú “Átrúnaður, lífsskoðanir og siðfræði.” Þar með er skipan kristnifræðslu í Noregi og tengsl við skóla og þjóðkirkju þessi: Fræðslustofnanir fræða almennt um trú, lífsskoðanir og siðfræði, en þjóðkirkjan nýtur opinbers stuðnings til eigin fræðslu og á skilgreindum forsendum.

Markmið og leiðir

Hlutverk hinnar nýju trúfræðslu kirkjunnar er, að veita öllum skírðum ungmennum skipulega fræðslu sem eflir kristna trú, veitir þekkingu á þríeinum Guði og styður lífstúlkun og lífsfærni skírðra á aldrinum 0-18 ára.

Sóknarnefndir og prestar höfðu eðlilega mikinn áhuga á að afla fræðslustarfi safnaðanna fjár. 82% safnaða í Noregi sóttu um framlög til tilraunaverkefna á árunum 2004-2008. Bjartsýnin var mikil en raunveruleikinn annar en vonir stóðu til. Aðeins 27% safnaða fengu styrki til fræðslustarfa, mun færri en sóttu. Líklega voru mestu mistök ferlisins að veita umsækjendum ekki betri upplýsingar um raunverulega möguleika á styrkveitingu. Margir söfnuðir sendu inn góðar umsóknir ár eftir ár en fengu ekki þrátt fyrir góðar umsóknir. Fé var veitt með það að leiðarljósi að mismundandi söfnuðir fengju fé og sem mest reynsla fengist. Þetta var jú tilraunaverkefni og hafði það að markmiði að draga saman reynslu sem flestra og sem ólíkastra safnaða.

Nýtt skeið – fleiri taka þátt

Árið 2009 hófst nýtt skeið skírnarfræðslu kirkjunnar. Um 45 % norskra þjóðkirkjusafnaða fá fræðslufé árið 2009 og stefnt er að í fyllingu tímans taki allir söfnuðir þátt í starfinu, en engir fá fjármuni nema að uppfylltum skilyrðum um starfshætti. Trúfræðsluáætlunin er ekki styrkjakerfi heldur fræðsluáætlun og peningar eiga að nýtast vel og í samræmi við markmið og skilvirka starfshætti. Söfnuðir gera áætlanir um starfið og í samræmi við þarfir á heimaslóð. Skilyrði framlaga er líka að viðkomandi biskupsdæmi samþykki áætlanir.

Guðfræðin

Að fræða um trú og trúariðkun varðar eðli og hlutverk kristins safnaðar. Norska kirkjan hefur lagt mikla áherslu á skírn og að bæði heimili og kirkja hafi fræðsluskyldu að gegna á grundvelli skírnarinnar. Skírnarávarp norsku kirkjunnar er skýrt hvað þetta varðar: “Þið, þessi söfnuður og öll kirkjan eigið hlut í heilögu hlutverki: Að biðja fyrir barninu, kenna því að biðja, að njóta Guðs orðs og hinnar heilögu máltíðar svo það geti þroskast og vaxið í krafti Krists…”

Fræðslunni er ætlað að varðveita guðfræðilegan margbreytileika og trúarlega breidd kirkjunnar og koma til móts við fjölbreytileika samfélagsins. Það merkir að viðurkennt er og metið að einstaklingarnir eru margvíslegir, en líka að menningarlegar aðstæður og þarfir eru það sömuleiðis. Vert er að staldra við þá menningarpólitísku og guðfræðilegu einurð, sem markar starfshættina.

Áætluninni er ætlað að veita sem ítarlegasta fræðslu og þátttakendur mega vænta þess að fá yfirlit um trúfræðileg og siðfræðileg álitamál sem spanni bæði fræði og þarfir einstaklinga og samfélaga.

Fræðslunni er ekki aðeins ætlað að miðla staðreyndum heldur þjóna allri manneskjunni. Það merkir að auk beinnar fræðslu um Biblíu, kenningar og siðfræði skal stuðlað að upplifun og reynslu fólks, siðferðilegri leiðsögn og trúarlegu uppeldi sem miðar að mótun.

Ein af ástæðunum fyrir stuðningi stjórnmálamanna við trúfræðsluna er menningarleg þjónusta kirkju og kristni í Noregi. Fræðslunni er ætlað að varðveita tengsl við hinn kristna menningararf og miðla honum til nýrra kynslóða. Eins og á Íslandi er Norðmönnum annt um sögu- og menningarstaði og þar með kirkjur sínar. Þeir nýta gjarnan mikilvæga söguviðburði til fræðslu. Kirkjufræðslunni er ætlað að vitja þeirra þátta. Miðað er við að fjölskyldur þátttakenda taki þátt í starfinu, enda haldlítil fræðsla, sem ekki nýtur stuðnings heimila.

Gögn og stuðningsefni

Við upphaf var verkefninu stjórnað af starfsólki kirkjuráðsins. Nú hefur stjórn, stuðningur og eftirlit verið fært út í biskupsdæmin. Starfsfólk hefur verið ráðið og starfsháttum þess svipar til þess sem íslenskt kirkjufólk þekkir frá átaki um safnaðaruppbyggingu íslensku kirkjunnar. Þá hefur kirkjan komið upp ítarlegum gangabanka sem söfnuðir og einstaklingar geta sótt í.

Trúfræðsluáætlunin

Hvaða getur íslensk kirkja lært af þessari áætlun? Fé verður ekki sótt til opinberra aðila með sama hætti og í Noregi. Peningastaða ríkisins leyfir ekki aukin útgjöld heldur fremur inngjöld! Mat áætlunarinnar varðar því fremur inntak en fé. Hið merka er að miðað er við samfellda fræðsluáætlun kirkjunnar fyrir átján fyrstu æviárin. Fræðsla íslensku þjóðkirjunnar hefur í sumu verið fremri starfi norsku systurkirkjunnar. En þessi heildstæða áætlun er til fyrirmyndar og er að breyta kirkjustarfi í Noregi. Í tengslum við skírn er þegar veitt fræðsla og foreldrar upplýstir um hvernig kirkjan getur stutt foreldra til trúarmiðlunar og veitt þeim félagslegt samhengi. Börnin eru boðin til ákveðinna athafna og að gefnum tilefnum. Auk skipulegrar fræðslu fyrstu æviárin eru börn bréflega boðuð til kirkju og fá afhenta bók við fjögurra ára skírnarafmælið. Síðan er skipulagðri fræðslu haldið áfram og er í boði til átjan ára aldurs.

Skoðum þessa metnaðarfullu mótunar- og fræðslu-áætlun norsku þjóðkirkjunnar. Metum það sem vel er gert og nýtum það besta.

Um höfundinn



8 viðbrögð við “Kirkjubylting í Noregi”

  1. Arna Grétarsdóttir skrifar:

    Takk kærlega fyrir greinagóðan pistil. Það er frábært að sjá skipulagið hjá norðmönnum og rökstuðninginn fyrir fjármagni til fræðslunnar kunna þeir að setja fram. Fastir póstar eins og 4 ára innkall gætum við tekið upp aftur! Hvar er Kata og Óli bókin?

    Ég held að Þjóðkirkjan okkar sé í raun með mjög vandað starf og fræðslu fyrir þetta aldursbil. Fjármagn það sem sett er í æskulýðsmálin hér, bæði hjá ríki og kirkju finnst mér hins vegar ekki vera í samræmi við mikilvægi þess. En um það er erfitt að tala á krepputímum.
    Við eigum í kirkjunni okkar það sem verið er að gera í Noregi með þessu skírnarfræðsluátaki. Við erum með foreldramorgna í mörgum kirkjum og babysang/krílasálmar eru byrjaðir í Fella- og Hólakirkju og eiga held ég eftir að ná útbreiðslu.
    Kirkjan okkar á öfluga sunnudagaskóla, barna- og unglingastarf sem starfrækt eru í sóknunum. Eigum stækkandi efnisveitu. Flott mót fyrir 10-12 ára og æskulýðsfélögin. Okkur vantar kannski að bæta í 16-18 ára aldurinn og eigum þar góða hugmynd frá Grensáskirkju þar sem bílabænin er send við ökuprófsaldurinn. Lífsleiknin inn í framhaldsskólunum er að blómstra sem og leiðtogafræðslan.
    VIð eigum flott fræðslustarf en vantar skipulag, skýrslugerðir og talningu.
    Nú er fræðsluáætlun kirkjunnar að renna út og gaman verður að sjá hver niðustaðan verður eftir það tímabilið. Hvernig þeirri áætlun var fylgt eftir og og hvort hún hafi verið að virka.
    Það þarf að setja af stað nýja áætlun (skírnarfræðsluáætlun) þar sem fókuserað er einvörðungu á þennan aldur 0-18 ára, þeirri áætlun þarf að fylgja fjármagn við getum ekki horft fram hjá því og hún þarf að byggja á því sem kemur út úr mati fyrri áætlunar sem og að taka inn nýja þætti.

  2. Matthías Ásgeirsson skrifar:

    Ég sakna þess að sjá ekki orð um dóm Mannréttindadómstóls Evrópu varðandi kristnifræðikennslu í Noregi.

    Mætti ég einnig spyrja (í fullri einlægni) af hverju þið talið alltaf um “fræðslustarf”, “fræðsluáætlun” og “skírnarfræðslu” en ekki “kristniboð” sem er í raun það sem greinin fjallar um.

    Til að hægt sé að tala um “fræðslustarf” hlýtur að þurfa að kenna á nokkuð hlutlausan hátt. Ég man ekki eftir að hafa séð nokkra gagnrýni á umdeildar kenningar kristinnar trúar í nokkru kennsluefni sem borið er fyrir börn á Íslandi.

  3. Guðrún skrifar:

    Ég myndi vilja sjá endurskoðun á innihaldi trúfræðslunnar/boðunarinnar í sunnudagaskólunum. T.d. Hvaða sögur er verið að nota, hvers vegna og hvernig eru þær útskýrðar. Ég er ekki viss um að við gefum „rétta“ mynd af kristinni trú með stórum hluta þeirra sagna sem sagðar eru í sunnudagaskólanum sér í lagi þegar þær eru ekki útskýrðar. Þetta verður m.a. til þess að krakkar koma í fermingarfræðslu með ótrúlegar ranghugmyndir um kristna trú og þetta á jafnvel við um fullorðna.

  4. Sigurður Árni skrifar:

    Sammála Guðrúnu um að fara þarf yfir efnisflokka og meðferð efnis í barnastarfinu. En foreldrar þurfa jafnframt að ígrunda, móta stefnu hvað er rætt á heimilum og hvernig er rætt um hið trúarlega. Trúarlegar spurningar þarf að fara yfir og með fjölbreytilegum hætti.

    Matthías spyr um dóm Mannréttindadómstólsins. Greinin var um skírnarfræðslu kirkjunnar í Noregi en ekki um skólahald. Aðeins var tiplað á risastiklum í kristinfræðihluta skólasögu Norðmanna og ekki ástæða til að fara í undanþágumál innan skólans. Til að ítreka: Greinin er um kirkjulega fræðslu en ekki skólamál. Orðið kristniboð er almennt en fræðsla, hvort sem orðið er tengt skírn eða kristni er sértækara. Ég hallast - eins og ég býst við að Matthías vilji einnig - að menn tali og skrifi eins skýrt og unnt er?

    Varðandi athugasemdir Örnu: Ég er sammála henni um að sitthvað í starfi íslensku kirkjunnar spannar margt af því sem gert er nú í hinni norsku - eins og kom fram í greininni. En vandi okkar hér er að í þeim efnum vinnum við mun óskipulegar en Norðmenn. Námsskrá ísl. þjóðkirkjunnar er ekki fylgt eftir heldur er hún vonarplagg, sem menn velja úr rétt eins og hún væri salatbar í búð. Námskráin norska er heildstætt mál, skipulegt mál og söfnuðirnir eiga að vinna prógram fyrir alla aldurshópa og ekki bara það sem þeir eru í stuði til að gera þetta árið eða hitt.

  5. Matthías Ásgeirsson skrifar:

    > Ég hallast - eins og ég býst við að Matthías vilji einnig - að menn tali og skrifi eins skýrt og unnt er?

    Akkúrat. Þess vegna þætti mér vænt um að þú værir nógu heiðarlegur til að tala um “boðun” en ekki “fræðslu”, því þetta er boðun. Við hljótum að geta verið sammála um það ef við skrifum eins skýrt og unnt er. Ekki nema þú lítir svo á að börnin séu þegar kristin og því ekki hægt að boða þeim kristna trú. Ef svo er mætti það endilega koma skírt fram.

    Ég biðst velvirðingar á því ef ég rugla saman kristniboði í skólum og kirkjum - sá ekki betur en að greinin fjallaði um hvoru tveggja.

  6. Sigurður Árni skrifar:

    Það er nú dálítið fyndið að ýja að því að maður sé ekki heiðarlegur í málflutningi og ætlast svo til að maður leggi í samræðu við ýjarann. En ok. látum það gott heita og að hér sé aðeins retórísk tækni. Máli skiptir úr hvaða samhengi er talað og með hvað að markmiði til að samræðan verði til einhvers. Samhengi orðfæris og viðmiða skiptir máli. M.a. er mikilvægt þegar rætt er um trúmál - og orðanotkun í því sambandi - að greina um hvaða trúfélag er rætt, því starfshættir og málhefð tengjast hinum félagslegu þáttum. Mér virðist Matthías óska eftir ákveðnu orðfæri fyrir málflutning minn sem mér virðist frekar passa við það sem kallað er oft kallað sértrúarhópur - eða sect á enskunni. Vissulega gætu þjóðkirkjustarfshættir verið í einhverju líkir því sem sérhópurinn iðkar. Hugtakið boðun passar ekki vel við nema suma þætti í fræðslu þjóðkirkjunnar. Margt í þjóðkirkjustarfinu hefur ekkert með mótun eða kristniboð að gera í þrengri skilningi heldur það að þjóna Guði sem er að ganga erinda lífsins almennt, bregðast við þörfum, neyð, vandkævðum og liðsinna. Við prestar þjóðkirkjunnar þjónum alls konar fólki, múslimum, hindúum, ótrúuðum, kristnum, ásatrúuðum - og gildir einu hverju fólk trúir þegar þarf á þjónustu okkar að halda. Við reynum að liðsinna óháð afstöðu eða lífsskoðunum viðkomandi. Sem sé, þá er ekki verið að boða. Margt í starfi kirkjunnar er almennt og fellur ekki undir neina boðun og fólk vill þjónustu af því að það treystir því að viðkomandi kunni mörk, vinni afmarkað verk af trúmennsku og skv. þörfum verkefnsins en ekki til að ná taki á eða þröngva skoðunum að. Þetta kemur í ljós í útfararvinnu, sorgarvinnu, samskiptaerfiðleikum í fjölskyldum sem prestur er beðinn að vinna við o.s.fr.v. Boðunarhugtakið er áhgavert og á við suma þætti, en skýrir ekki sérlega vel og er þar með ekki gott greiningarhugtak. Eitt meginhlutverk kristins manns er að vera höndlaður af hinu elskulega að menn lifi vel og í virkri en afslappaðri þjónustuafstöðu. Hlutverk kirkjunnar er ekki að smella fólki, Matthíasi og öllum öðrum inn í eitthvert trúarlegt vöflujárn og fá fram sama mynstrið á alla. Það er mun fremur að efla lífið, orðræðuna, gleði, réttlæti, samfélag, Ef það er boðun má nota hugtakið boðun um kirkjustarfið.

  7. Matthías Ásgeirsson skrifar:

    Þetta er furðulega langt svar við einhverjum sem enginn hefur fært til tals. Ég ræddi hvergi um kirkjustarf almennt og sé ekki betur en greinin fjalli um það sem þið kallið “fræðslu”. Til að vera enn nákvæmari, þá var verið að ræða um meinta “fræðslu” sem snýr að börnum.

    > Hugtakið boðun passar ekki vel við nema suma þætti í fræðslu þjóðkirkjunnar

    Má þá (og á þá) ekki nota það hugtak um það sem greinin fjallar um að stórum hluta? Hvað er “trúarmótun” og “trúarmiðlun” annað en kristniboð?

  8. Sigurður Árni skrifar:

    Guðfræðin er grein hinna löngu hugsana - og því tognar ræðingurinn stundum!

Allur réttur áskilinn © 2000-2017 Höfundar og þjóðkirkjan. Flettingar 2713.


Pistlar
Postilla
Almanak
Spurningar